• Hotline: 098.271.1195 - Tel: (024) 322.424.98
  • skcd.baodientu@gmail.com

Sự cần thiết phải chăm sóc phát triển trẻ thơ toàn diện

 Chăm sóc phát triển trẻ thơ toàn diện (PTTTTD) là vấn đề ưu tiên trên phạm vi toàn cầu cũng như tại mỗi quốc gia , giữ vai trò quan trọng quyết định chất lượng nguồn nhân lực, yếu tố đầu vào mang ý nghĩa tiên quyết đối với sự phát triển bền vững trong tương lai.  

Chăm sóc phát triển trẻ thơ toàn diện (PTTTTD) là vấn đề ưu tiên trên phạm vi toàn cầu cũng như tại mỗi quốc gia. BBT xin giới thiệu quý độc giả bài viết: "Sự cần thiết phải chăm sóc phát triển trẻ thơ toàn diện" của NGND.PGS.TS.BS Nguyễn Võ Kỳ Anh, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Giáo dục chăm sóc sức khoẻ cộng đồng Việt Nam - Viện trưởng Viện Nghiên cứu giáo dục phát triển tiềm năng con người IPD.

NGND.PGS.TS.BS Nguyễn Võ Kỳ Anh, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Giáo dục chăm sóc sức khoẻ cộng đồng Việt Nam - Viện trưởng Viện Nghiên cứu giáo dục phát triển tiềm năng con người IPD.

Các bài báo của hai tập chí nổi tiếng của Mỹ: Tập chí Newsweek (Special Ed.) năm1997 và tạp chí chuyên môn Carnegie, năm1994; Newberger, 1997, đã làm bùng lên cuộc tranh luận của công chúng về tầm quan trọng của những tháng năm đầu tiên của cuộc sống đứa trẻ. Các nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu cho thấy ảnh hưởng mạnh mẽ của trải nghiệm từ rất sớm trên các hệ thống thần kinh của bộ não con người. Trước đây, người ta cho rằng não phải và não trái hoạt động theo cùng một nguyên lí giống nhau. Nhưng thực tế lại không phải như vậy, những khả năng chưa được khai phá của con người đều nằm ở não phải. Ngay trong bụng mẹ, não phải của con người đã được hình thành trước, sau đó não trái mới hình thành. Trong ba năm đầu đời, não trái chưa bắt đầu hoạt động tốt và não phải đóng vai trò là não chủ đạo. Từ ba đến sáu tuổi, vị trí chủ đạo của não phải dần chuyển sang não trái. Đến sáu tuổi, não trái bắt đầu đóng vai trò chủ đạo và nó sẽ khống chế sự hoạt động của não phải. Đó là lí do tại sao cần tận dụng kích hoạt não phải trong giai đoạn trước 3 tuổi khi não phải vẫn đóng vai trò chủ đạo.

Não bộ của trẻ phát triển nhanh và mạnh

Não là cơ quan phát triển nhanh và mạnh nhất trong những năm đầu đời: Lúc mới sinh, trọng lượng não chiếm 25% trọng lượng não của người trưởng thành, đến 1 tuổi chiếm 50%, 2 tuổi là 75%, lúc 3 tuổi đã 90%, thời gian còn lại cho đến khi trưởng thành não chỉ tăng thêm 10% nữa thôi.

Từ tuần thứ 5 đến tuần thứ 8 của thai kỳ, não phát triển 100 tỷ tế bào thần kinh (TBTK). Mỗi TBTK lại kết nối với 10.000 TBTK khác để tạo ra 1 triệu tỷ kết nối. Trong năm đầu, bộ não làm việc tích cực để kết nối với tốc độ kinh ngạc khoảng 700 -1000 kết nối TBTK được hình thành trong 1 giây (Konkoff 2009) và vào khoảng 3 tuổi, não tạo ra nhiều kết nối, sau đó thì kết nối chậm lại... (trẻ 8 tháng tuổi có 1 triệu tỷ KNTK, đến 10 tuổi chỉ còn 500 nghìn tỷ). Một trẻ 3 tuổi khỏe mạnh bình thường có số lượng các khớp thần kinh kết nối giữa các tế bào não nhiều hơn gấp hai lần so với người trưởng thành.

Nguồn:C.A. Nelson (2000).

Quá trình cắt tỉa các kết nối thần kinh là biểu hiện của tính mềm dẻo cao (khả năng thích ứng) của não trẻ, mà điều đó bị ảnh hưởng bởi các môi trường nuôi dạy trẻ. Một trẻ 3 tuổi khỏe mạnh bình thường có số lượng các khớp thần kinh kết nối giữa các tế bào não nhiều hơn gấp hai lần so với người trưởng thành.

Điều này là bởi vì sau 10 đến 11tuổi, não trẻ bị mất đi các khớp thần kinh mà chúng không sử dụng đến. Nếu bỏ qua cơ hội chỉ đến một lần trong đời lúc này thì tiềm năng não bộ của trẻ sẽ giảm dần theo quy luật “sử dụng nó hay đánh mất nó”. Bộ não con người được lập trình để tìm kiếm trải nghiệm. Khi sự tương tác và chăm sóc không được đáp ứng, não bộ sẽ phát triển không đồng bộ và hiệu quả vì các kết nối thần kinh phụ thuộc vào sự đáp ứng, chăm sóc ngay từ giai đoạn đầu đời này.

Trẻ học từ rất sớm trong những năm đầu đời

Tất cả những gì trẻ có thể học được, ngay giai đoạn rất sớm, trong 3 năm đầu! Những kết nối ban đầu của các tế bào thần kinh hình thành cách suy nghĩ, cảm nhận thế giới xung quanh, ứng xử và học hành ngay từ khi sinh ra, thậm chí từ khi còn trong bụng mẹ. Bé có các trải nghiệm khác nhau và lặp đi lặp lại nhiều lần, các kết nối trong não sẽ trở nên mạnh mẽ hơn.

Chính các kết nối não quyết định mỗi cá nhân sẽ trở thành người thế nào? Nếu những người chăm sóc trẻ biết quan tâm chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng cùng tương tác và giáo dục sớm phù hợp và đúng đối với tất cả trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ có hoàn cảnh bất lợi cũng sẽ tạo ra những đứa trẻ tương lai phát triển toàn diện.

Khi não của trẻ không nhận được sự chăm sóc cần thiết, đặc biệt là trong các giai đoạn phát triển đầu đời nhạy cảm và nhịp độ nhanh, thì về sau sẽ cần rất nhiều nỗ lực để giúp não của trẻ có thể phát triển đúng tốc độ và nhiều khả năng sẽ không đạt được kết quả tối ưu. Phạm vi và mức độ nghiêm trọng của các vấn đề trong tương lai của trẻ liên quan tới những thiếu hụt trong nuôi dưỡng chăm sóc, giáo dục sớm ở những năm đầu đời.

Nguồn: James Heckman, Giải Nobel kinh tế

Đầu tư chăm sóc sức khỏe và dinh dưỡng, tương tác và giáo dục sớm cho trẻ trong 3 năm đầu có hiệu quả to lớn với sức khỏe, tầm vóc, khả năng học tập, lao động trí tuệ, tâm hồn và tình cảm của trẻ không những trong ngắn hạn mà còn là các kết quả dài hạn trong phát triển kinh tế, xã hội của một quốc gia cũng như của một gia đình.

Nghiên cứu mới nhất của GS James J. Heckman, một chuyên gia kinh tế và phát triển con người từng đoạt giải Nobel về “Lợi ích trọn đời của chương trình trẻ thơ” cho thấy các chương trình có chất lượng cao dành cho trẻ em bị thiệt thòi từ lúc sơ sinh đến 5 tuổi có lợi tức đầu tư kinh phí là 13%/năm – cao hơn so với tỷ suất lợi tức 7 – 10% của các chương trình mẫu giáo dành cho trẻ 3 – 4 tuổi. Heckman, cùng với đồng nghiệp của ông đã nghiên cứu thấy những lợi ích vượt trội chương trình phát triển trẻ thơ toàn diện đem lại trên các lĩnh vực giáo dục, y tế, hành vi xã hội và việc làm (www.hecmanequation.org).

Như vậy, đầu tư vào PTTTTD những năm đầu đời còn có thể giúp giảm thiểu nhu cầu chi tiêu khác của chính phủ, cộng đồng và các hộ gia đình trong các chương trình khắc phục hậu quả và dịch vụ khác trong tương lai thúc đẩy cải thiện nguồn nhân lực và ổn định xã hội.

Gia đình và xã hội cần quan tâm chăm sóc PTTTTD

Các bằng chứng nghiên cứu chỉ ra rằng các dịch vụ chăm sóc PTTTTD góp phần cải thiện chất lượng chăm sóc trẻ em tại gia đình và phúc lợi xã hội cho trẻ em. Việc cải thiện tiếp cận dịch vụ cho phép xác định sớm các vấn đề cần hỗ trợ cho trẻ em, từ đó thúc đẩy việc chuyển gửi các dịch vụ và cung cấp giải pháp toàn diện cho các hộ gia đình. Các quốc gia trên thế giới đã xem tiếp cận tổng hợp như là một cách để tối đa hoá mọi nguồn lực vì lợi ích của trẻ em và gia đình, đặc biệt là những trường hợp trẻ em yếu thế.

Theo đó, một can thiệp thích hợp và cụ thể được xây dựng nhằm đáp ứng quyền của mọi trẻ em. Đặc biệt, ba bài học cốt lõi cơ bản về kinh nghiệm của các quốc gia đó là đầu tư vào đối tượng trẻ nhất, bắt đầu thật sớm và luôn duy trì chất lượng cao. Hầu hết các nước trên thế giới đều có những chương trình, chính sách đầu tư ưu tiên cho sự phát triển toàn diện trẻ em trong những năm đầu đời, đặc biệt là trẻ em dưới 3 tuổi.

Việt Nam là nước thứ hai đã ký Công ước Liên hiệp quốc về Quyền trẻ em (CRC 1989) và tham gia thực hiện Mục tiêu toàn cầu về phát triển bền vững (SDG) tới năm 2030 của Liên hiệp quốc. Hiến pháp nước ta năm 2013 quy định rõ: “Trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; được tham gia các vấn đề về trẻ em”.

uật trẻ em năm 2016 đã quy định cụ thể “Phát triển toàn diện của trẻ em là sự phát triển phát triển đồng thời cả về thể chất, trí tuệ, tinh thần, đạo đức và mối quan hệ xã hội của trẻ em”. Trong 106 điều của Luật trẻ em có 11 điều quy định trách nhiệm của Nhà nước, xã hội và các ngành cung cấp dịch vụ y tế, dinh dưỡng, học tập, vui chơi giải trí, các chính sách xã hội phải hướng tới sự phát triển toàn diện của trẻ em”.

Từ cơ sở pháp lý và khoa học trên đây, các bậc cha mẹ có con nhỏ, các gia đình và xã hội cần phải chăm sóc trẻ phát triển toàn diện với các dịch vụ có chất lượng để trẻ được khai mở tiềm năng về thể lực, trí lực, góp phần nâng cao năng lực và tầm vóc người Việt Nam trong thời đại công nghiệp 4.0.

NGND.PGS.TS.BS Nguyễn Võ Kỳ Anh