Bài thuốc chữa bệnh từ cây mã đề

Cây mã đề hay còn được gọi là cây rau mã đề vừa là rau thực phẩm, vừa thảo dược thiên nhiên có thể phòng và chữa bệnh.
Trong dân gian cây mã đề còn có các tên gọi khác như mã đề, mã đề thảo, xa tiên… Đây là loại cây cỏ mọc hoang và sống lâu năm nhưng được biết đến với rất nhiều công dụng chữa bệnh cũng như trong cuộc sống hàng ngày. 
 
Được biết đến là loại cây mọc hoang ở khắp các nơi nên có thể dễ dàng bắt gặp chúng ở vườn nhà, ngoài đồng hay thậm chí ở những nơi đồi núi. Với đặc trưng dễ mọc nên chỉ cần trồng bằng hạt ở nơi ẩm ướt chúng đã có thể sinh trưởng và phát triển tốt.
 

Đặc điểm cây mã đề

 

 Đây là cây thuốc dân giã có nhiều tác dụng trong điều trị bệnh 
 
Đặc điểm của cây mã đề khá dễ nhận biết với những đặc trưng bên ngoài của chúng. Thân ngắn, lá mọc ở gốc với cuống dài, rộng được xếp thành hình hoa thị. Ở phía trên phiến lá có gân dọc sống lưng hình trứng hoặc hình thìa. Với đặc điểm mọc thành cụm gồm nhiều cây với nhau.
 
Hoa mọc ở nách lá có cuống dài hướng lên phía trên. Hoa đều, lưỡng tính với cành đài xếp chéo nhau, cánh hoa màu nâu, 4 nhị có chỉ nhị mảnh và dài. Quả có chứa nhiều hạt nâu đen bóng, mỗi quã từ 8 đến 20 hạt.
 
Cây mã đề chia làm 2 loại:
 
Cây mã đề khô: Cây mã đề khô sử dụng kèm với nước sẽ có khả năng trị bệnh nhiệt miệng, mệt mỏi, mất ngủ. Cây mã đề khô thường được rửa sạch, phơi thật khô dưới nắng và dùng dần. Sử dụng trà mã đề sẽ giúp bạn bớt được cảm giác thèm thuốc lá. Tỷ lệ cai thuốc lá thành công có thể lên đến 99%.
 
Cây mã đề nước: Ngoài giống cây mã đề mọc ở trên cạn mà chúng ta vẫn biết, bên cạnh đó còn có một giống cây mã đề nữa gọi là cây mã đề nước, hay còn biết với tên gọi là hẹ nước, cây vợi. Đó là cây cỏ thủy sinh, sinh sôi ở ao hồ, có gốc và rễ đều ngập trong bùn. Thân cây ngắn hoặc gần như là không có thân. Lá hình bầu dục, mềm, mọc thành cụm ở gốc. Hoa lưỡng tính mọc trên cuống dài, có màu tím nhạt, trắng, hoặc trắng đục. Quả hình cầu. Cây thường mọc thành một đám ruộng tại những ao hồ nông, bờ suối, kênh rạch, ruộng trũng có nước quanh năm.
 
Cây vừa được dùng làm rau ăn hàng ngày lại còn có công dụng tốt trong y học. Cây mã đề nước có khả năng làm giảm mỡ máu, chữa béo phì, hạ huyết áp và tăng huyết áp. Trong Đông y vị thuốc bào chế từ mã đề nước được gọi là trạch tả. Trạch tả có tính hàn, vị ngọt, vào các kinh thận, bàng quang. Có công dụng tiêu viêm, lợi niệu, thanh nhiệt, long đờm, hữu hiệu trong điều trị những bệnh: Ho do viêm họng, giúp mát gan, phù thũng do thận, lợi tiểu…
 

Dược tính của cây

 

Trong Đông y, cây mã đề có vị ngọt, tính hàn, có tác dụng khử nhiệt, thông mồ hôi. Cùng với đó là khả năng lợi tiểu cũng như làm sạch phong nhiệt tại phổi. Loại cây này còn có khả năng điều trị sỏi thận, viêm cầu thận, điều trị huyết áp cao rất tốt.
 
Về thành phần hóa học thông qua các nghiên cứu cho thấy trong thành phần của cây rất giàu chất đạm cùng các chất dinh dưỡng, bao gồm beta carotene tăng cường thị lực và chống lại ung thư, canxi giúp xương chắc khỏe và là một yếu tố cần thiết cho hệ thần kinh khỏe mạnh.
 
Vitamin C giúp chống lại ung thư và giảm căng thẳng. Vitamin K cần thiết cho máu và sức khoẻ của mạch máu. Ngoài ra còn có các dưỡng chất thực vật như allantoin, apigenin, aucubin, baicalein, axit oleanolic, sorbitol và tanin, canxi 
 

Tác dụng làm thuốc

 

Cây mã đề từ xa xưa đã được sử dụng trong các bài thuốc dân gian để chữa các chứng bệnh thường gặp hàng ngày rất hiệu quả. 
 
Tac-dung-chua-benh-tu-cay-ma-de
Đây là một loại “thần dược” chữa được các bệnh như viêm cầu thận cấp tính
 

Chữa bệnh về thận và đường tiết niệu

 

Trị viêm cầu thận cấp tính: Mã đề 16g, ma hoàng 12g, thạch cao làm thuốc 20g, mộc thong 8g, bạch truật 12g, gừng 6g, đại táo 12g, quế chi 6g và cam thảo 6g. Mỗi ngày sắc uống 1 thang.

Trị viêm cầu thận mãn tính: Mã đề 16g, phục linh 12g, hoàng bá 12g, rễ cỏ tranh 12g, hoàng lien 12g, mộc thông 8g, trư linh 8g, bán hạ chế 8g và hoạt thạch 8g. Mỗi ngày sắc uống 1 thang.

Trị viêm bàng quang cấp tính: Mã đề 16g, hoàng liên 12g, phục linh 12g, hoàng bá 12g, trư linh 8g, rễ cỏ tranh 12g, mộc thong 8g, bán hạ chế 8g và hoạt thạch 8g. Mỗi ngày sắc uống 1 thang.
 
Trị viêm đường tiết nệu cấp: 20g mã đề, 15g bồ công anh, 15g hoàng cầm, 15g chi tử (dành dành), 20g kim tiền thảo, 20g cỏ nhọ nồi, 15g ích mẫu, 30g rễ cỏ tranh và 6g cam thảo. Mỗi ngày sắc uống 1 thang, liên tục trong 10 ngày.
 
Trị viêm bể thận cấp tính: 50g mã đề tươi, 50g rễ cỏ tranh tươi, 50g cỏ bấc đèn tươi. Mỗi ngày sắc 1 thang uống 2 lần. Khoảng 5 – 7 ngày là được.
 
Trị sỏi bàng quang: 30 mã đề, 30g ngư tinh thảo (diếp cá), 30g kim tiền thảo. Mỗi ngày sắc 1 thang uống 2 lần. Uống liên tục trong 5 ngày.
 
Trị sỏi đường tiết niệu: Mã đề 20g, rễ cỏ tranh 20g, và kim tiền thảo 30g. Mỗi ngày sắc uống 1 thang hoặc hãm uống giống trà nhiều lần trong ngày. Tham khảo thêm cách chữa bằng Kim tiền thảo.
 
Trị chứng bí tiểu tiện: Hạt mã đề 12g sắc uống thành nhiều lần trong ngày, có thể kết hợp them lá mã đề.
 
Trị đi tiểu ra máu: Lá mã đề 12g và ích mẫu 12g. Mang giã nát, vắt lấy nước cốt uống.
 
Trị chứng tiểu ra máu, cơ thể nhiệt ở người già: Hạt mã đề giã nát, dùng khăn vải sạch bọc vào, cho vào 2 bát nước sắc còn một bát, bỏ bã, cho vào nước ấy 3 vốc hột kê nấu thành cháo ăn lúc đói. Ăn nhiều có tác dụng làm mát người, giúp mắt sáng.
 
Làm lợi tiểu: Hạt mã đề 10g, cam thảo 2g, 600ml nước, sắc lấy 200ml chia thành 3 lần uống trong ngày.
 

Các bệnh về đường tiêu hóa

 

Trị tiêu chảy: 1-2 nắm mã đề tươi, 1 nắm rau má tươi, 1 nắm cỏ nhọ nồi tươi. Mỗi ngày 1 thang sắc đặc uống.
 
Trị tiêu chảy mạn tính: 8g hạt mã đề, rau má, đẳng sâm, cát căn, cam thảo dây mỗi vị 12g, 8g cúc hoa. Mỗi ngày sắc uống một thang.
 
Chữa lỵ: 12g mã đề, 12g dây mơ lông, 12g cỏ seo gà. Mỗi ngày sắc uống một thang.
 
Chữa lỵ cấp tình và mạn tính: 30g mã để tươi và 30g rau sam tươi. Đung nước uống hàng ngày như uống trà xanh. 
 

Chữa các bệnh về gan, mật và phổi 

 

Đây là các chứng bệnh liên quan đến việc nóng trong với tính hàn mát của mình cây mã đã sẽ giúp trị các bệnh ho, tiêu đờm, nóng gan mật cũng như viêm phế quản khá hiệu quả.

Trị ho, tiêu đờm: Mã đề 10g, cát cánh 2g và cam thảo 2g. Mỗi ngày sắc uống một thang.
 
Trị chứng nóng gan mật và người nổi mụn: Một nắm lá mã đề tươi và một miếng gan lợn tầm bàn tay. Cả 2 thứ mang thái nhỏ xào hoặc nấu canh, nêm mắm muối vừa ăn để dùng trong buổi cơm trưa từ 6 – 7 ngày sẽ khỏi. Có thể dùng một ít rau mã đề tươi giã nhuyễn đắp vào chỗ bị mụn, dán băng dính lại. Lưu ý dùng thức ăn này phải kiêng đồ cay nóng, không cà phê hay uống rượu.
Trị chứng phổi nóng và ho dai dẳng: Mã đề tươi 20g-50g rửa sạch sắc kỹ uống 3 lần trong ngày, uống nóng mỗi lần cách 3 giờ.
 
Trị viêm phế quản: Dùng 6 – 12g hạt mã đề sắc uống nhiều lần trong ngày (có thể kết hợp với thân mã đề).
 
Trị viêm gan siêu vi trùng: 20g mã đề, 40g nhân trần, 20g lá mơ, 20g chi tử 20g. Toàn bộ thái nhỏ sấy khô, pha như trà để uống, mỗi ngày uống 100-150ml. 
 

Các công dụng khác của cây mã đề

 

 Cây mã đề chữa các bệnh ngoài ra hiệu quả
 
Trị chảy máu cam: Rau mã đề tươi mang rửa sạch và giã nát, tẩm vào ít nước, vắt lấy nước cốt uống. Người chảy máu cam nằm yên trên giường để gối cao đầu, bã mã đề thì đắp lên trán, nếu chảy nhiều cần dùng bông sạch nút bên mũi chảy, uống khoảng vài ngày sẽ khỏi.
 
Trị chốc lở ở trẻ nhỏ: Một nắm rau mã đề tươi mang rửa sạch và thái nhỏ nấu cùng 100g -150g giò sống, ăn vài ngày trẻ sẽ khỏi.
 
Trị chứng sốt xuất huyết: 50g mã đề tươi, 30g củ sắn dây, 1000ml nước sắc đến khi còn 500ml uống thành 2 lần trong ngày lúc đói (uống 3 ngày), từ ngày thứ 4 mỗi ngày uống 1 lần.
 
Chữa trẻ bị sởi dẫn đến tiêu chảy: Hạt mã đề sao qua, sắc uống (cho thêm mộc thong nếu bí tiểu). Có thể kết hợp với rau dừa nước lượng bằng nhau nếu không có mộc thông.
 
Chữa phù thũng: 30g mã đề tươi, 20g phục linh bì, 15g đại phúc bì, 20g đông qua bì (vỏ bí xanh). Sắc nước uống trong ngày. Tham khảo cách chữa phù thũng từ Cây Kim tiền thảo.
 
Trị cao huyết áp: 30g mã đề tươi, 20g hạ khô thảo, 12g ích mẫu thảo, 12g hạt mồng (sao đen). Sắc nước uống trong ngày.
 
Trị rụng tóc: Mã đề rửa sạch phơi khô, mang đốt thành than. Trộn với giấm ngâm khoảng 1 tuần rồi bôi lên chỗ bị rụng tóc. Xem thêm cách trị rụng tóc bằng tỏi đen
 
Trị đau mắt đỏ: 15g mã đề tươi, 15g kinh giới, 20g lá dâu, và 10g cúc hoa. Sắc nước uống 3 lần trong ngày. Uống liên tục 3-5 ngày.
 
Trị chứng ngứa đau bộ phận sinh dục: Một nắm to hạt mã đề nấu lấy nước để ngâm rửa thường xuyên sẽ khỏi 

 

Ngoài công dụng làm thuốc chữa bệnh thì cây mã đề còn được sử dụng làm thực phẩm hàng ngày rất tốt với nhiều món ăn có lợi cho sức khỏe. Các món canh giúp trị các bệnh đái ra máu hay đau buốt niệu đạo nhanh chóng. Cháo mã đề có tác dụng thanh nhiệt, trị đờm, sáng mắt, lợi tiểu được nhiều người yêu thích.
 
Ngoài ra cây mã đề nấu nước uống rất mát, có tác dụng bổ thận, đào thải chất độc. Tuy nhiên ko nên sử dụng quá nhiều có thể dẫn tới mất nước
 

Lưu ý khi sử dụng mã đề

 
Lá: Phụ nữ mang thai dùng cần phải thận trọng. Người già đái đêm nhiều, thận kém không nên dùng.
Hạt: Không phải thấp nhiệt nên dùng thận trọng.
Những người đi tiểu nhiều, táo bón, không có thấp nhiệt, thận hư, dương khí hạ giáng thì không nên dùng.
Sử dụng mã đề chú ý kiêng chất kích thích, gây nóng như rượu, bia, cà phê, các loại gia vị nóng.

 
Nguyễn Dung (t/h)

Tin nổi bật cùng chuyên mục