Chuyện ít biết về nguồn gốc cụm từ “bệnh nhân số 0” trong lịch sử y khoa thế giới

Các cơ quan y tế toàn cầu vẫn đang trong cuộc chạy đua truy tìm “bệnh nhân số không” – người đầu tiên nhiễm virus corona chủng mới châm ngòi bùng phát dịch bệnh ở Trung Quốc và đã lan ra hơn 30 quốc gia khác.
Thu Nga Thu Nga

“Bệnh nhân số 0” là gì?

 
Các chuyên gia Trung Quốc vẫn đang tranh cãi về nguồn gốc của sự bùng phát virus corona chủng mới (COVID-19). Giới chuyên gia vẫn chưa thể tìm ra ai là “bệnh nhân số 0” của ổ dịch này.
 
Theo y khoa thế giới, trường hợp nhiễm bệnh đầu tiên sẽ được gọi là “bệnh nhân số 0”. Những nhà nghiên cứu sẽ tìm thấy được nguồn gốc virus thông qua những người đã nhiễm bệnh. Kết hợp với những nghiên cứu dịch tễ để xác định chính xác cá nhân đầu tiên truyền bệnh, từ đó kích hoạt dịch bệnh bùng phát.
 
Thuật ngữ “bệnh nhân số 0” gây tranh cãi từng gây tranh cãi vào những năm 1980 của thế kỷ trước liên quan đến một bệnh nhân HIV. Ngày nay, giới chuyên gia đang cân nhắc việc sử dụng thuật ngữ này.
 
Theo một số thông tin, khi một nhà nghiên cứu vô tình viết sai chữ O thành số 0 vào hồ sơ bệnh án của một bệnh nhân HIV đầu những năm 1980 đã vô tình tạo ra một cuộc tranh cãi về thuật ngữ “bệnh nhân số 0” (bệnh nhân đầu tiên mang mầm bệnh). Sự nhầm lẫn này vô tình gây ra hiểu nhầm lớn cho người bệnh.
 
Khi đó, bệnh nhân bị hiểu nhầm là Gaetan Dugas – tiếp viên hàng không người Pháp gốc Canada. Người này đã bị đổi lỗi mang virus suy giảm miễn dịch ở người (HIV) đến Mỹ.
 
Chuyện ít biết về nguồn gốc cụm từ “bệnh nhân số 0” trong lịch sử y khoa thế giới
Dugas bị hiểu nhầm là "bệnh nhân số 0" lây nhiễm HIV
 
Sau nhiều tập kỷ nghiên cứu, một bài viết trên tạp chí Nature đã minh oan cho người này. Bài viết công bố bằng chứng Dugas không phải người mang mầm bệnh đầu tiên và làm nó lan rộng ở Mỹ. Virus này xuất hiện ở Mỹ từ một dịch bệnh Caribbean tồn tại trước đó từ năm 1970.
 
Mặc dù câu chuyện của Dugas đã được giải đáp nhưng thuật ngữ “bệnh nhân số 0” vẫn tiếp tục tồn tại và gây ra nhiều hiểu lầm, sự tò mò về cách thức lây lan của bệnh.
 
Theo Richard McKay – nhà sử học tại đại học Cambridge (Anh) cho rằng: “Số 0 là từ có sức mạnh. Nó có thể hiểu theo nghĩa là không có gì nhưng nó cũng có thể hiểu là sự khởi đầu của mọi thứ”.
 
Còn Thomas Friedrich, phó giáo sư Khoa bệnh học, Đại học Wisconsin-Madison cho biết: “Bệnh nhân số không vẫn thường được sử dụng để mô tả những trường hợp đầu tiên mắc bệnh theo báo cáo y tế. Nhưng nhiều nhà khoa học và các quan chức y tế cộng đồng vẫn có thể xác định những bệnh nhân đó nhưng họ tránh sử dụng thuật ngữ đó”.
 
Ông còn giải thích thêm, xác định một người là “bệnh nhân số 0”, một mặt có thể gây ấn tượng không chính xác về cách căn bệnh này xuất hiện ngay từ đầu và mặt khác việc đổi lỗi cho một ai đó khi có dịch bệnh bùng phát là không phù hợp. Song điều quan trọng về mặt khoa học và cho Sức Khỏe cộng đồng là việc xác định bệnh nhân số 0 có thể giúp các chuyên gia hiểu cách bệnh xâm nhập vào cộng đồng như thế nào và làm sao để ngăn chặn được sự lây lan cả nó.
 

Siêu phát tán hay siêu lây nhiễm?

 
Dù vậy, không phải lúc nào các nhà khoa học cũng xác định được “bệnh nhân số 0” là ai. Tiến sĩ Ian Lipkin, giáo sư dịch tễ học và giám đốc Trung tâm Nhiễm trùng và Miễn dịch tại Đại học Columbia ở New York nhận định, với nhiều dịch bệnh truyền nhiễm, trường hợp bệnh nhân số 0 thậm chí có thể không bao giờ được biết đến.
 
Chẳng có điều gì lạ lùng khi tác nhân truyền nhiễm xâm nhập vào môi trường trong nhiều năm hoặc thập chí cả thập kỷ mà vẫn không hề bị phát hiện. Các tác nhân có thể xâm nhập vào một người, người đó lây nhiễm cho 1 người khác. Nhưng có những trường hợp, một người có thể lây nhiễm cho hàng chục người, thậm chí đến cả trăm người.
 
Lipkin nói: “Vì vậy, cách nói chính xác phải là siêu lây nhiễm chứ không phải là “bệnh nhân số không”. Siêu lây nhiễm có thể xảy ra khi đi du lịch hoặc tham gia một số hoạt động nhất định… dẫn đến việc truyền bệnh sang nhiều người khác.
 
Chuyện ít biết về nguồn gốc cụm từ “bệnh nhân số 0” trong lịch sử y khoa thế giới
Bệnh nhân "siêu lây nhiễm" Covid-19 ở Hàn Quốc từng trốn viện 4 lần (Ảnh: SBS)
 
Đơn cử như người phụ nữ 61 tuổi ở Hàn Quốc gần đây được truyền thông gọi là bệnh nhân “siêu lây nhiễm COVID-19. Người phụ nữ này là “bệnh nhân số 31” từng 4 lần trốn viện và đi đến nhiều nơi công cộng khác nhau.
 
Theo tin tức từ Hàn Quốc, bệnh nhân này được chẩn đoán có triệu chứng giống bệnh viêm phổi hôm 18/2 nhưng đã 2 lần bỏ trốn qua lời khuyên của bác sĩ và không chịu xét nghiệm COVID-19.
 
Người phụ nữ này được tiếp nhận lần đầu vào ngày 7/2 sau một tai nạn giao thông. Trong lúc đang ở Bệnh viện bà có triệu chứng sốt nhưng từ chối xét nghiệm.  Sau đó, bà đã xét nghiệm vào ngày 17/1 và một ngày sau thì được xác định dương tính với COVID-19.
 
Tuy nhiên, giữa lần đầu tiên vào viện và lần cuối cùng nhập viện khi được chẩn đoán dương tính với COVID-19, người phụ nữ này đã 4 lần bỏ trốn. Trong 4 lần này, bà đã đến nhiều nơi công cộng từ nhà hàng cho đến phòng tắm hơi và đi nhà thờ 2 lần, bệnh nhân này ước tính đã tiếp xúc với khoảng 1.160 người.
 
Hoặc như trường hợp của Dugas ở trên, dù không phải là bệnh nhân đầu tiên nhiễm HIV nhưng anh ta vẫn có thể là người siêu lây nhiễm. Và bên cạnh những người siêu lây nhiễm thì vẫn có những người siêu phát tán – những cá nhân chứa nhiều virus hơn so với người khác nên dễ phát tán ra ngoài môi trường.
 
 
Nguyên nhân lây lan Covid-19 chóng mặt ở Hàn Quốc là gì?
 
 
Nga Đỗ (t/h)

Tin nổi bật cùng chuyên mục