Chênh lệch mức sinh tạo ra thách thức với ngành dân số

Chênh lệch mức sinh giữa các khu vực, các vùng tại Việt Nam khá lớn. Nếu như các tỉnh phía nam có mức sinh thấp hơn so với mức sinh thay thế thì tại một số tỉnh miền núi phía bắc, miền trung lại phải đối mặt với bài toán giảm sinh.
Chênh lệch mức sinh tạo ra thách thức với ngành dân số

Chênh lệch mức sinh giữa các vùng miền

Việt Nam đã đạt mức sinh thay thế và liên tục giữ vững tổng tỷ suất sinh (TFR – số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ) ở mức dưới 2,1 con trong vòng gần 10 năm qua. Tuy nhiên, trong khi mức sinh ở khu vực thành thị, vùng Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long giảm sâu dưới mức hai con thì mức sinh ở khu vực Tây Nguyên, miền núi và Trung du phía bắc, Bắc Trung bộ vẫn chưa đạt mục tiêu đề ra.

Theo thống kê, vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long có mức sinh thấp hơn nhiều so với mức sinh thay thế (1,5 - 1,6 con). Một số tỉnh cũng đang trong tình trạng mức sinh thấp như TP Hồ Chí Minh (1,33 con); Đồng Tháp (1,57 con); Cần Thơ (1,58 con); Cà Mau (1,62 con); Bình Dương; Bà Rịa - Vũng Tàu (1,7 con)...

Nếu Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long đang đối mặt với mức sinh thấp (thậm chí rất thấp) thì những tỉnh miền núi phía bắc, miền trung và Tây Nguyên, tỷ suất sinh còn rất cao và đang phải nỗ lực giải quyết bài toán giảm sinh. Nếu tỷ suất sinh thô cả nước hiện là 16 - 17%o thì tỷ suất sinh ở các tỉnh này lên đến gần 30%o.

BS Mai Xuân Phương, Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông, Tổng cục Dân số cho biết, nhiều tỉnh như: Hà Giang, Lai Châu, Hà Tĩnh, Đác Lắc… có TFR ở mức trên, dưới ba con. Thậm chí có những nơi, người dân sinh tới 6 – 7 người con. Do đó, ở những tỉnh này, muốn TFR giảm được từ 3 con xuống 1,8 con là con đường dài, gian nan và vất vả.

Thách thức duy trì mức sinh thay thế

Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số Nguyễn Doãn Tú cho biết, kinh nghiệm các nước phát triển cho thấy, mức sinh quá thấp (dưới hai con) kéo dài là thách thức lớn đối với phát triển bền vững và nâng cao mức sinh còn khó khăn, tốn kém hơn cả giảm sinh.

Tổng cục DS-KHHGĐ, Bộ Y tế đã đề xuất với Chính phủ TFR hợp lý cố gắng duy trì 1,8 – 2 con, không để TFR tăng lên nhưng cũng không để rơi xuống quá thấp. Kinh nghiệm các nước cho thấy, khi TFR rơi xuống khoảng 1,3 – 1,4 con sẽ không có cách gì nâng lên được.

Theo ông Nguyễn Doãn Tú, đối với một số tỉnh miền núi phía bắc, Tây Nguyên mức sinh còn cao, cần giảm mạnh và sớm đạt mức sinh thay thế để từ đó có điều kiện nâng cao chất lượng dân số.

Trong khi đó, một số tỉnh, thành phố thuộc vùng Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long, mức sinh đã xuống khá thấp. Đặc biệt TP Hồ Chí Minh, TFR khoảng 1,33 – 1,43 con, nếu giảm nữa sẽ khó đạt được mức sinh thay thế. Đáng báo động là nhiều người ở TP Hồ Chí Minh chỉ sinh một con, trong khi tỷ lệ các cặp vợ chồng vô sinh đang có xu hướng tăng. Do đó, ngành dân số TP Hồ Chí Minh đã đưa ra và đang truyền thông khẩu hiệu: "Mỗi cặp vợ chồng hãy sinh đủ hai con thì mới là yêu nước".

“Nếu chúng ta duy trì mức sinh thay thế, với tổng tỷ suất sinh 2,1 con/phụ nữ thì quy mô dân số nước ta sẽ chỉ đạt mức cao nhất khoảng 115 triệu người vào năm 2049", ông Tú cho hay. Đây cũng là mục tiêu mà ngành dân số đang đặt ra để phát huy được các lợi thế của dân số, quy mô dân số ổn định, cơ cấu tuổi của dân số cân bằng, giảm dần sự chênh lệch bất lợi mức sinh.

Việc xây dựng các giải pháp phù hợp với từng vùng, từng tỉnh sao cho vừa bảo đảm duy trì vững chắc mức sinh thay thế, vừa tiến tới đồng đều về mức sinh trên phạm vi cả nước vừa là yêu cầu, vừa là thách thức lớn của công tác dân số hiện nay. Những chương trình, kế hoạch cụ thể đã và đang được triển khai một cách tích cực để từng bước khắc phục những mất cân đối trong cấu trúc dân số, cùng với đó là góp phần ổn định và phát triển kinh tế xã hội.

Tin nổi bật cùng chuyên mục