Chuyện về người con ưu tú dòng họ Đặng

Ngày 28/6/2018, ông Nguyễn Hồng Quân - Chủ tịch Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Việt Nam (VACHE)đã ký quyết định số 139/2018/QĐ-TC về việc thành lập Chi hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng Đặng tộc Việt Nam. Đây là dòng họ Việt Nam đầu tiên hưởng ứng hoạt động chăm sóc sức khỏe dòng họ. Nhân dịp kỷ niệm ngày thương binh – liệt sỹ 27/7 sắp tới, tôi xin trân trọng giới thiệu Giải thưởng Đặng Văn Ngữ về lĩnh vực y tế dự phòng và về liệt sỹ, người AHLĐ này.
Chi Nguyễn Chi Nguyễn

Giáo sư Đặng Vǎn Ngữ sinh ngày 4/4/1910 tại làng An Cựu, ngoại ô TP Huế trong một gia đình Nho giáo. Thuở ấy, tận mắt chứng kiến những ngày dân ta khổ cực, cậu bé Đặng Văn Ngữ đã ước muốn sau này lớn lên sẽ trở thành thầy thuốc giúp ích cho muôn người. Nǎm 1930, Đặng Vǎn Ngữ đỗ tú tài, đến năm 1937, ông tốt nghiệp bác sĩ y khoa tại Đại học Đông Dương. Cuộc đời ông là một nhân cách, một tài năng với nhiều đóng góp to lớn cho nền y học Việt Nam nói riêng, y học thế giới nói chung và đã được Nhà nước ghi nhận, trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh.

chuyen ve nguoi con uu tu dong ho dang
GS.BS Đặng Văn Ngữ (bên trái) cùng con trai Đặng Nhật Minh.

Rạng danh dòng họ

GS.BS Đặng Văn Ngữ, người con ưu tú của Đặng tộc, người đã cống hiến đời mình cho nền y học dự phòng và chăm sóc sức khỏe ban đầu của Việt Nam. Bằng bài viết này, xin chân thành cảm ơn và nhiệt liệt chào đón ông Đặng Văn Thảo, Chủ tịch Hội đồng Đặng tộc Việt Nam cùng dòng họ Đặng.Ngày 21 tháng 09 năm 2016, Bộ Y tế có Quyết định số 5089/QĐ-BYT trao tặng Giải thưởng Đặng Văn Ngữ về lĩnh vực y tế dự phòng cho các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có nhiều cống hiến và đóng góp xuất sắc, tích cực tham gia các hoạt động trong lĩnh vực Y tế dự phòng tại Việt Nam.

Nhân kỷ niệm 60 năm hệ Y tế Dự phòng,sáng 5/12/2016, tại Hà Nội, Bộ Y tế trao tặng và truy tặng Giải thưởng Đặng Văn Ngữ đợt 1 năm 2016 cho 119 tập thể, cá nhân. Những người với sự quyết tâm và nỗ lực không ngừng nghỉ, đã cùng các thế hệ y tế dự phòng, đạt được nhiều thành tích xuất sắc: Thanh toán dịch bệnh đậu mùa năm 1978, bại liệt năm 2000, loại trừ uốn ván sơ sinh năm 2005; nhiều bệnh dịch nguy hiểm đã được khống chế và đẩy lùi như dịch tả, dịch hạch, sốt rét cùng nhiều dịch bệnh mới nổi khác.

Đặc biệt, Việt Nam vinh dự được WHO công nhận là quốc gia đầu tiên trên thế giới khống chế thành công đại dịch SARS sau 45 ngày kinh hoàng phòng chống dịch bệnh; đồng thời cũng đã chủ động ngăn chặn các dịch bệnh xâm nhập vào Việt Nam từ các vùng có dịch như cúm A(H7N9), MERS-CoV, Ebola... đáp ứng được các yêu cầu cơ bản thực hiện IHR và được WHO ghi nhận đủ năng lực giám sát, phòng chống, cảnh báo sớm và ứng phó kịp thời các dịch bệnh mới nổi và các sự kiện y tế công cộng khác.

Nghị quyết Hội nghị BCHTW ĐCSVN khóa XII, lần thứ 6, số 20/NQ-TW, ngày 25/10/2017 đã chỉ đạo: "Phòng bệnh hơn chữa bệnh, y tế dự phòng là then chốt, y tế cơ sở là nền tảng" và nhấn mạnh: “Thực hiện y tế dự phòng, y tế cơ sở cần có sự gắn kết y học cổ truyền với y học hiện đại, quân y và dân y…”.Trong những năm vừa qua, nhiều đơn vị thuộc VACHE đã tham gia truyền thông, nâng cao ý thức tự chăm sóc sức khỏe của người dân, xây dựng mạng lưới các CLB chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng... Bằng sự nỗ lực của mình, VACHE đang cùng hệ thống y tế dự phòng nói riêng và ngành y tế nói chung, tích cực góp phần vào sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe của nhân dân.

chuyen ve nguoi con uu tu dong ho dang
Trao tặng phần thưởng cho con cháu họ Đặng tại Quảng Nam

Xuất sắc về y tế dự phòng

Bác học, BS Alexander Fleming sinh ngày 6/8/1881, mất ngày 11/3/1955.Trên bình diện quốc tế, bác học, BS Alexander Fleming được ghi nhận là "cha đẻ", nhà phát minh ra Penixilin. Được phát hiện lần đầu năm 1928, Penixilin là kháng sinh đầu tiên của ngành dược phẩm thế giới.VàBS Alexander Fleming được coi là người mở ra kỷ nguyên sử dụng kháng sinh trong y học.Liệt sỹ, AHLĐ.GS.BS Đặng Văn Ngữ sinh ngày 4/4/1910, mất ngày 1/4/1967.

Năm 1945, tại Nhật, sau khi chiến tranh thế giới thứ IIkết thúc, GS.BS Đặng Văn Ngữ đã tìm thấygiống nấm tiết ra Penixilin. Năm 1949, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc và Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông về nước tham gia kháng chiến chống Pháp.“Nước lọc Penixilin”,thuốc kháng sinh của Chính phủ kháng chiến được sản xuất thành công từ giống nấm này đã phục vụ kịp thời cho thương, bệnh binh trên các chiến trường, nhất là trong chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ. Nhờ Thuốc kháng sinh này mà 80% thương binh không bị cưa chân tay, có thể trở về đơn vị chiến đấu. Việc sản xuất được Penixilin tại Việt Nam của GS.BS Đặng Văn Ngữ có ý nghĩa đặc biệt lớn lao, góp phần đắc lực cho công cuộc kháng chiến chống Pháp đi đến thắng lợi hoàn toàn.

Tiếp đó, ngày 1/7/1957, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương được thành lập, GS.BS Đặng Văn Ngữ đảm nhiệm Viện trưởng đầu tiên. Việt Nam là đất nước nhiệt đới, nóng ẩm.Thời đó, hàng năm không biết bao người đã phải giã từ cuộc sống vì bệnh sốt rét.Điều này đã khiến GS.BSĐặng Văn Ngữ day dứt. Ông lao vào nghiên cứu về ký sinh trùng sốt rét. Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, nghiên cứu trên các miền, vùng đang bị các ký sinh trùng sốt rét hoành hành...

Năm 1955, Đại hội đồng Tổ chức Y tế thế giới thông qua chương trình tiêu diệt sốt rét toàn cầu.Bộ Y tế nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã có cơ sở để đề nghị với Đảng và Chính phủ thông qua "Chương trình tiêu diệt sốt rét trên toàn miền Bắc".GS Đặng Văn Ngữ là Chủ nhiệm chương trình này. 10 năm sau ngày hòa bình lập lại, bệnh sốt rét căn bản đã bị đẩy lùi trên miền Bắc.

chuyen ve nguoi con uu tu dong ho dang
Bộ Y tế trao tặng, truy tặng Giải thưởng Đặng Văn Ngữ đợt I cho 20 tập thể, 99 cá nhân.

Năm 1965, chiến tranh lan ra miền Bắc, một cuộc chiến tranh ác liệt chưa từng có trên đất nước Việt Nam đã nảy sinh những vấn đề về sốt rét cần nghiên cứu. Một mặt phải tìm ra các biện pháp bảo vệ những kết quả đã đạt được, mặt khác, phải tích cực chi viện phòng chống sốt rét cho miền Nam.Đặc biệt, hạn chế sự hoành hành của dịch sốt rét đang phổ biến trên các chiến trường Trung, Nam bộ, giảm thiểu tổn thất về sức khoẻ và sinh mạng vì sốt rét cho bộ đội và thanh niên xung phong.Vừa nghiên cứu biện pháp phòng chống sốt rét tại chỗ, GS Đặng Văn Ngữ dự kiếnnghiên cứu khả năng sản xuất vắc xin chống lại căn bệnh quái ác này.

Tháng 2/1967, GS.BSĐặng Văn Ngữ đi “B” để tiếp tục nghiên cứu về bệnh sốt rét ở chiến trường, không ngờ chuyến vượt Trường Sơn đó cũng là hành trình cuối cùng của nhà giáo, nhà khoa học yêu nước Đặng Văn Ngữ. Chiều 1/4/1967, GS Đặng Văn Ngữ hy sinh sau loạt bom B52 rải thảm của máy bay Mỹ xuống chiến trường Thừa Thiên - Huế, quê hương ông. Ông đã sống và chia sẻ đến tận cùng số phận của đất nước, của nhân dân mình cho đến khi ngã xuống trên chiến trường như bất cứ một người lính nào đã hy sinh vì sự nghiệp cao cả và thiêng liêng của Tổ quốc.

Viết về giáo sư Đặng Văn Ngữ và những đóng góp to lớn của ông cho ngành y học Việt Nam, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng viết: “…hy sinh năm 1967, GS Đặng Văn Ngữ mới 57 tuổi, đang sung sức đối với người nghiên cứu khoa học tràn đầy nhiệt tình vì một chí hướng cao đẹp. Chính vì vậy mà niềm đau thương của chúng ta biết bao sâu nặng, không bao giờ nguôi...”.

chuyen ve nguoi con uu tu dong ho dang
Dòng họ Đặng với nhiều trí sĩ yêu nước

Người con ưu tú

Dòng họ Đặng là dòng họ khoa bảng, có tới gần 70 tiến sĩ, bảng nhãn, thám hoa, trạng nguyên. Dòng họ cha quận công, con quận công, cả nhà thúc bá đều quận công... Nhiều anh hùng dân tộc họ Đặng thuộc các triều đại làm rạng danh lịch sử nước nhà. GS.BS Đặng Văn Ngữ là một trong số những người con ưu tú này.Sau ngày hy sinh, thi hài ông nằm lặng lẽ trong rừng suốt hai mươi năm cho đến khi tình cờ một người đốn củi tìm thấy mộ ông với gói vải dù bọc hài cốt và một tấm biển nhôm khắc vẻn vẹn mấy chữ: “Đặng Văn Ngữ 1-4-1967”. Sau này các con ông đã tìm được và đưa ông về yên nghỉ vĩnh hằng tại nghĩa trang họ Đặng trên núi Ngự Bình.

GS. BS. Đặng Văn Ngữ là một trong 12 nhà khoa học ydược đầu tiên của nước ta được Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh lần thứ nhất 10/9/1996. Trước đó, năm 1967, giáo sư được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lao động, liệt sỹ. Tên của ông được đặt cho nhiều trường học, đường phố tại Hà Nội, Huế, Quảng Bình, TP Hồ Chí Minh.Phố Đặng Văn Ngữ tại Hà Nội nằm kề bên phố Phạm Ngọc Thạch, gần trường đại học Y Hà Nội nhắc nhở các thế hệ làm nghề chăm sóc sức khỏe luôn nhớ về người anh hùng, liệt sỹ này.

Liệt sỹ,AHLĐ GS.BS Đặng Văn Ngữ hy sinh ngày 1/4/1967 trong khi đang nghiên cứu về chống sốt rét ở rừng Trường Sơn.Lĩnh vực xét tặng Giải thưởng Đặng Văn Ngữ: Phòng chống bệnh truyền nhiễm, bệnh không lây nhiễm, sức khỏe môi trường, sức khỏe trường học, sức khỏe nghề nghiệp, tai nạn thương tích, dinh dưỡng cộng đồng, phòng chống các yếu tố nguy cơ tới sức khỏe, an toàn thực phẩm, truyền thông giáo dục nâng cao sức khỏe.Giải thưởng Đặng Văn Ngữ là Giải thưởng của Bộ Y tế, được tổ chức xét tặng 2 năm một lần và công bố vào ngày 04 tháng 4 của năm là dịp kỷ niệm ngày sinh của Anh hùng lao động, GS.BS Đặng Văn Ngữ hoặc dịp kỷ niệm của hệ thống y tế dự phòng.

Tin nổi bật cùng chuyên mục