Đông y và vòng đời sinh lão bệnh tử

Vòng đời “sinh, lão, bệnh, tử” là quy luật tự nhiên mà mỗi cơ thể sống đều trải qua. Tuy nhiên, quy luật này không bất biến mà rất khác biệt ở mỗi người, mỗi dân tộc.
Chi Nguyễn Chi Nguyễn

Cách sống, chế độ ăn uống, môi trường sống… tất cả sẽ tác động làm cho sự lão hóa đến chậm hay nhanh, tuổi thọ kéo dài hay ngắn lại. Theo thuyết về tích tuổi học, mỗi người khi sinh ra đều có sẵn mã di truyền quyết định sự phân chia của tế bào cơ thể và tuổi thọ mỗi người được ấn định sẵn. Tuy nhiên, các chuyên gia lão khoa cũng khẳng định với bằng chứng khoa học rằng tuổi thọ có thể thay đổi theo chính sự tổ chức đời sống của mỗi người.

dong y va vong doi sinh lao benh tu
Cần điều tiết tình cảm và năng tập luyện thể dục để kéo dài tuổi thọ.

Sống hợp đạo trời

Trong cuộc chiến chống lại bệnh tật và cái chết, từ xưa đã có những chuyện như Tần Thuỷ Hoàng cử thầy thuốc luyện đơn trường sinh bất lão, hay trong các truyện cổ thường nhắc đến việc cải lão hoàn đồng… Ngày nay, các nhà khoa học đã lao vào nghiên cứu để tìm cách bảo vệ sức khỏe: Từ sử dụng công nghệ gene làm chậm quá trình lão hóa, đến nhận diện các yếu tố nguy cơ đẩy nhanh sự lão hóa hay gây ra bệnh tật, như lạm dụng bia rượu hay chất kích thích, chế độ ăn uống không khoa học, áp lực công việc, môi trường ô nhiễm… Tất cả làm tuổi thọ ngắn lại hoặc sinh ra nhiều bệnh tật dù sống thọ, do mắc nhiều bệnh mạn tính như đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh lý tim mạch, thần kinh, tiêu hóa, gan mật, xương khớp…

Hiện nay, tỷ lệ các loại bệnh này ở người cao tuổi ngày càng tăng cao đồng nghĩa chất lượng cuộc sống sẽ thấp do những đau đớn về bệnh tật và di chứng của nó.Trở về với y học phương Đông, sách “Nội kinh tố vấn” có nêu trong thiên “Thượng cổ thiên chân luận” rằng: “Bậc hiền nhân, sống hợp với đạo trời, thường sống hơn linh trăm tuổi”. Đạo trời ở đây có thể hiểu là con đường sống áp dụng đúng theo thuyết âm dương - ngũ hành, bắt chước nguyên tắc vận hành của trời - đất, là sống hợp với sự thay đổi bốn mùa thời tiết, thuận theo lẽ nghịch thuận của khí âm dương, bao gồm: Ăn đủ no, mặc đủ ấm; lao động điều độ; tập luyện vận động thân thể, điều dưỡng tinh, thần, khí, huyết; điềm đạm, hư vô, không màng danh lợi. Sống hợp với đạo dưỡng sinh. Dưỡng sinh có nghĩa là bảo trì hoặc nuôi dưỡng sự sống, bao gồm sự rèn luyện thân thể, chế độ ăn uống, sự điều tiết tâm lý và tổ chức cách sống hợp với quy luật tự nhiên. Bao gồm: Rèn luyện thân thể; tập luyện, vận động một cách thích hợp. Việc này vừa giúp cho khí huyết lưu thông điều hòa, vừa giúp chức năng ngũ tạng lục phủ sung mãn, gân cốt linh hoạt dẻo dai, cơ bắp tráng kiện.

Thực dưỡng, chế độ ăn uống điều độ, cân bằng và đầy đủ dưỡng chất. Sự điều tiết tâm lý: Trong y học cổ truyền (YHCT) có khái niệm “thất tình” bao gồm bảy loại tình cảm, bảy trạng thái tinh thần khi thái quá hoặc bất cập, đều có thể trở thành nguyên nhân gây bệnh. Thất tình gồm có hỷ, nộ, ưu (lo lắng), tư (nghĩ ngợi), bi (buồn), kinh (ngạc nhiên quá mức), khủng (sợ hãi). Vui quá hại tâm; tức giận thái quá hại can; lo âu nghĩ ngợi nhiều hại tỳ; u buồn quá hại phế; Kinh sợ quá hại thận. Nên cần biết cách để điều tiết tình cảm, tinh thần giữ được ở trạng thái cân bằng, thì “chân khí” mới không nhiễu loạn, tạng phủ họat động điều hòa, cơ thể khỏe mạnh và tuổi thọ mới kéo dài.

dong y va vong doi sinh lao benh tu
Tuổi thọ có thể thay đổi theo chính sự tổ chức đời sống của mỗi người.

Sống hợp với tự nhiên

Cách sống hợp với tự nhiên, ba tháng mùa xuân, khí của trời đất phát sinh phát triển, muôn vật đều nảy nở tươi tốt. Đêm nên ngủ sớm và sáng dậy sớm, đi bách bộ ngoài trời hít thở chậm và sâu, để khí được điều đạt thông thoáng, ấm lạnh điều hòa. Ba tháng mùa hạ, khí của trời đất giao nhau, muôn vật nở hoa kết quả. Đêm ngủ sớm dậy sớm, phải thường vận động, tránh sự giận dữ để cho thần khí được thư thái, khí bên trong tiết ra ngoài không bị vít lấp. Ba tháng mùa thu khí trời hanh ráo, khí đất trong sáng. Nên thức sớm nhưng chưa vội dậy ngay, để cơ thể có thời gian hòa hợp với khí của mùa thu, giúp cho sự thu liễm tạo cân bằng giữa cơ thể và môi trường. Ba tháng mùa đông, lạnh và khô, nên ngủ sớm và dậy muộn giữ gìn thân thể ấm áp, mỗi sáng nán lại một chút trên giường, khởi động co duỗi chân tay thân mình, hít thở sâu và vận động thân thể trong sự ấm áp của môi trường… tức là hợp với sự thu tàng của thiên nhiên.

Với những phương pháp ấy, con người có thể sống khỏe mạnh và tuổi thọ được kéo dài. Bởi, mọi vật trên trái đất này đều phát sinh phát triển theo quy luật “sinh, trưởng, hóa, thu, tàng” và đối với con người là “sinh, lão, bệnh, tử”. Cũng theo YHCT, giai đoạn từ sinh đến lão, khi được bẩm thụ khí chất của cha mẹ, tạo thành phôi bào: Được mang các thuộc tính di truyền của cha mẹ, đó là tiên thiên. Sau đó được nuôi dưỡng phát triển thành bào thai trong bụng mẹ rồi được sinh ra lớn lên trưởng thành nhờ vào sự nuôi dưỡng, đó là hậu thiên. Cuộc sống liên tục tiếp diễn đến già yếu. Quá trình này diễn tiến ở mỗi cơ thể khác nhau.Trong điều kiện bình thường, nếu “tiên thiên bất túc” hoặc “hậu thiên thiểu dưỡng”, sự già hóa sẽ đến nhanh. Ngược lại nếu “tiên thiên sung mãn”, “hậu thiên nuôi dưỡng” dồi dào đầy đủ, có thể sống ngoài trăm tuổi. Sựchuẩn bị cho các mốc thời gian nói trên phải được bắt đầu từ cha mẹ, tiếp nối theo từng thế hệ để đạt được điều mà bất cứ ai cũng đều mong muốn, đó là sống thọ mà không bệnh tật.

Sinh, lão, bệnh, tử chính là những mốc thời gian có tính quy luật của cuộc đời mỗi người. Các mốc thời gian này có thể dài hay ngắn là do chính bản thân của người ấy. Biết điều tiết trong ăn uống sinh hoạt, làm việc điều độ, và phòng ngừa bệnh tật bằng sự luyện tập điều dưỡng… có thể giúp chống lại bệnh tật, chậm được sự lão hóa theo quy luật của tự nhiên. Cho đến nay, tuổi thọ con người đã được nâng lên đáng kể trong phạm vi toàn thế giới. Nếu năm 1990 tuổi thọ trung bình là 68, thì năm 2000 đã là 75. Riêng ở Việt Nam, tuổi thọ trung bình của cả hai giới thống kê vào năm 2006 là 71,3 tuổi.

Tin nổi bật cùng chuyên mục