Gây mê, hồi sức xưa và nay

Gây mê hồi sức (GMHS) là một chuyên ngành đóng vai trò vô cùng quan trọng trong ngoại khoa.Cùng với sự tiến bộ của y học, chuyên khoa này đã phát triển rất nhanh và đóng góp cho sự tiến bộ của y học.
Chi Nguyễn Chi Nguyễn

Cũng chính nhờ môn GMHS mà ngày nay, người ta có thể mổ hầu như bất kỳ cơ quan nào trong cơ thể con người, điều mà trước đây y học chưa dám nghĩ tới. Sức Khoẻ Cộng Đồng xin giới thiệu bài viết của GS.TS.BS Nguyễn Văn Chừng – Giảng viên cao cấp - Chủ nhiệm bộ môn GMHS - ĐHYD TPHCM

Giảm đau đớn tức thì

Trong đời người có bốn thứ khổ đó là sinh, lão, bệnh, tử.Bị bệnh thì phải điều trị bệnh.Điều trị bệnh có thể sử dụng thuốc, đó là điều trị nội khoa.Có phương pháp điều trị phải sử dụng dao, kéo đó là điều trị ngoại khoa.Khi sử dụng dao, kéo sẽ gây đau đớn. Đau đớn có thể làm cho người ta chết. Muốn đau đớn ít, hay không đau đớn, thì dùng những phương pháp gây tê hay phương pháp gây mê.

Khi phải mổ, người bệnh phải chịu đựng từng phút, từng giây những chấn thương bởi dụng cụ dao kéo, tác động độc hại của thuốc men… và người gây mê cần biết, cần lường hết tất cả những tình huống có thể xảy ra với người bệnh. Hai chữ gây mê cũng đơn giản: Người bệnh cần ngủ để bớt đau nhưng giấc ngủ này không phải là giấc ngủ bình thường, mà là một giấc ngủ do thuốc men mang đến.

gay me hoi suc xua va nay
Gây mê có vai trò đặc biệt trong điều trị ngoại khoa

Môn học GMHS hiện đại là một môn học tương đối mới, bởi vì tính cho đến nay, chưa đến 200 năm, nhưng chuyên khoa này đã phát triển rất nhanh. Chưa có chuyên khoa nào phát triển nhanh như vậy và chuyên khoa này đã đóng góp nhiều cho sự tiến bộ của y học. Cũng chính nhờ môn GMHS mà ngày nay, người ta có thể mổ hầu như bất kỳ cơ quan nào trong cơ thể con người, điều mà trước đây chúng ta chưa dám nghĩ tới. Một vài năm qua, người ta đã ghép được những bộ phận của con người. Ví dụ, trong tương lai rất gần, người ta sẽ ghép đầu của người bệnh cho thân người bị chết não. Tất nhiên, vấn đề GMHS là yếu tố quyết định.Tại Việt Nam, có Bệnh viện cũng có ý tưởng ghép đầu, nhưng cái khó cũng chính là trình độ GMHS.

Gây mê không làm giảm trí nhớ

Nhiều người băn khoăn: Liệu GM có làm giảm trí nhớ? Bản chất GM không làm giảm trí nhớ, nhưng những tai biến của GM sẽ làm tổn thương thần kinh đưa đến hậu quả làm giảm trí nhớ. Tai biến rất nhiều, xảy đến bất cứ lúc nào. Những nghiên cứu về khảo cổ đã chứng minh: Những cuộc phẫu thuật đã được thực hiện cách nay khoảng 15.000 năm. Khi phẫu thuật, tính mạng người bệnh thường bị đe dọa bởi chảy máu, nhiễm trùng và nhất là đau đớn… nên người ta chỉ phẫu thuật khi không còn phương pháp điều trị nào khác. Để giảm bớt đau đớn, người xưa đã sử dụng nhiều phương pháp, một vài phương pháp còn được đề cập mà ngày nay ít được biết.

Thôi miên, một dạng “tự kỷ ám thị”: Phương pháp này ngày nay nên nghiên cứu và phục hồi. Đây là phương pháp tạo tình trạng mất ý thức và giảm cảm giác, để bệnh nhân chịu đựng được những tác động trên cơ thể họ, kể cả những động tác phẫu thuật. Cho người bệnh uống rượu thật say, hút thuốc phiện thật nhiều, để họ vừa “say thuốc”, vừa được giảm đau bởi thuốc phiện, cần sa, thuốc lá, dầu gai, con rắn biển… Tại phương Đông, thời Tam quốc, có danh y Hoa Đà (141- 208) đã để nghị dùng phương pháp vô cảm “thôi miên” để mổ cho Quan Vân Trường, và trong những năm cuối đời đã phát minh phương pháp gây mê toàn thân bằng cách cho người bệnh uống thuốc mê.

Tại Việt Nam, tuy rất ít tài liệu đề cập đến, nhưng trong dân gian, đã có những truyền khẩu: Dùng con đẹn biển, đem phơi khô rồi đốt ở phía đầu ngọn gió, người nào ngửi nhiều thứ khói này sẽ ngủ mê. Thời nhà Trần (Thế kỷ XIII), có danh y Tuệ Tĩnh đã sử dụng tim sen, táo đỏ, nhãn lồng cho bệnh nhân ngủ. Ông còn dùng phép châm cứu, châm tê để chữa bệnh. Tại Hoa Kỳ, ngày 16 tháng 10 năm 1846, nha sĩ Morton dùng Ether GM thành công trường hợp gây mê đầu tiên.

Như vậy GM làm mất cảm giác, mất ý thức và bảo vệ cơ thể.Trong đó, mất cảm giác là mục đích quan trọng được chú trọng quan tâm. Nhưng quan trọng nhất trong suốt quá trình GMHS và phẫu thuật là phải bảo đảm được sự an toàn cho bệnh nhân, ít nhất, điều tối thiểu là đừng làm gì có hại cho người bệnh (Primo non nocere).

Tin nổi bật cùng chuyên mục