Kỳ cuối:  Thật sự cần thiết

Sự mập mờ trong đào tạo và sự nhập nhằng trong thực hành là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự hỗn loạn và quá tải trong công tác khám chữa bệnh hiện nay.

Chúng ta đào tạo các bác sĩ (BS) đa khoa, bản chất là BS gia đình (BSGĐ) nhưng lại không thiết lập được mạng lưới y tế cơ sở. Do không có hệ thống chăm sóc gia đình hiệu quả, việc chẩn đoán quan sát và phát hiện các thay đổi để điều trị bệnh sớm không có tác dụng. Nền y tế của chúng ta chủ yếu đối phó với bệnh ở giai đoạn trễ và các tai biến của nó, phần lớn diễn ra ở bệnh viện, dẫn đến tăng nhu cầu số Bác sĩ chuyên khoa.

Giải pháp thích hợp

ky cuoi that su can thiet
BS PKĐK Phạm Ngọc Thạch khám gia đình tại quận 2, TPHCM.

Để cắt đứt cái vòng lẩn quẩn đó, chỉ có một cách duy nhất: ủng cố hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu, phân biệt rõ ràng ý nghĩa chăm sóc y khoa gia đình và chuyên khoa, đưa dần trọng tâm chăm sóc y tế về tuyến cơ sở thay vì dồn về các bệnh viện tuyến cuối như hiện nay. Hệ thống phòng khám gia đình hoạt động hiệu quả sẽ đem lại nhiều lợi ích cho cộng đồng: Quản lý tốt các bệnh mãn tính và giảm thiểu các tai biến, biến chứng.Thuận lợi triển khai các chương trình tầm soát ung thư định kỳ theo các tiêu chuẩn thống nhất.Giảm chi phí khám chữa bệnh của xã hội và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế ở tất cả các tuyến.Ai cũng thấy tốt như thế, vì sao chưa làm, hoặc chính xác hơn là vì sao chưa làm được? Để xây dựng hệ thống y khoa gia đình, cần giải quyết vấn đề từ gốc.Không thể chỉ cập nhật 3 tháng kiến thức và dựng bảng BSGĐ lên là được. Cũng không thể kêu gọi các phòng khám tư nhân hiện nay đi học thêm và đăng ký hành nghề BSGĐ. Cũng không tự nhiên mà đến năm 2020 chúng ta có 9000 BSGĐ như mong muốn. Việc xây dựng hệ thống y khoa gia đình cần có sự đồng bộ về nhu cầu xã hội, đào tạo nhân lực và chính sách điều hành.

Trước hết, cần loại trừ lập tức, tuyệt đối và vĩnh viễn cái nghịch lý “BS bán thuốc, dược sĩ khám bệnh” ở nước ta. Chuyện này ta đã từng làm nhưng theo kiểu đánh trống bỏ dùi, chẳng hề có chút hiệu quả. Những quy định rạch ròi về thuốc kê toa và không kê toa cần được quy định lại với thái độ kiên quyết như việc đội nón bảo hiểm... Chỉ có thế, mới có thể xác lập được giá trị của toa thuốc và trách nhiệm của BS dù chỉ là BSGĐ. Các hiệu ứng phụ của việc này còn đem lại nhiều lợi ích khác như giảm lạm dụng kháng sinh, giảm tai biến thuốc. Tất nhiên, lợi nhuận của việc kinh doanh thuốc và cái sự “tiện lợi” của nhân dân sẽ bị ảnh hưởng nhưng đó là điều cần thiết.Khi đó, vai trò của BSGĐ lập tức được khẳng định.

ky cuoi that su can thiet
PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hiệp - Giám đốc PKĐK Phạm Ngọc Thạch.

Kế đến, phân biệt rạch ròi vấn đề tuyến và chuyên khoa. Bệnh viện không nên là nơi ôm đồm các bệnh nhân mãn tính vốn có thể được theo dõi và điều trị ở tuyến cơ sở. Bệnh nhân cao huyết áp hay tiểu đường hoàn toàn có thể được theo dõi tốt ở các phòng khám gia đình. Khi có biến động (đường huyết tăng, huyết áp cao khó kiểm soát…), BSGĐ hoàn toàn có thể nhờ các phòng khám chuyên khoa tư vấn thêm. Chỉ khi có biến chứng cần xử lý (hôn mê tăng đường huyết, tai biến mạch máu não…), bệnh nhân mới cần đến bệnh viện. Các quy định hành chính và thủ tục thanh toán bảo hiểm là những công cụ đắc lực để điều phối. Cuối cùng, phòng khám gia đình là nơi lý tưởng để thực hiện chăm sóc sức khỏe ban đầu. Công tác tiêm chủng và tầm soát ung thư sớm là những chương trình có thể được thực hiện tốt ở các phòng khám gia đình. Việc tuyên truyền và thông tin về các chương trình này sẽ hỗ trợ cho hoạt động của các phòng khám gia đình.

Chính sách điều hành phù hợp

Cần chuẩn hoá đào tạo, bởi việc mập mờ giữa BS chuyên khoa và BSGĐ hiện nay xuất phát ngay từ chính chương trình đào tạo ở các trường đại học. Do không có sự khác biệt rõ ràng trong đào tạo nhưng giá trị thực tế quá chênh lệch, không có sự thu hút vào chuyên ngành BSGĐ. Do đó, muốn xây dựng mô hình BSGĐ, cần chuẩn hóa chế độ đào tạo ngay từ bây giờ. Mô hình thích hợp có thể cân nhắc nhưng việc phân bố tiêu chuẩn chuyên khoa là cần thiết và thời gian cũng như chi phí đào tạo phải tương xứng. Cần biết là công việc của các BSGĐ thật ra không phức tạp. Các vấn đề hàng ngày thường có hướng dẫn thực hành của các hiệp hội chuyên khoa. Những ca khó khăn hay những gì vượt quá khả năng của họ thì việc chuyển đến các phòng khám chuyên khoa là phù hợp. Đó là quy trình làm việc tiêu chuẩn và không nên có việc sợ mất bệnh nhân hay sợ “mất mặt” ở đây. Cũng chính vì thế, việc đào tạo Bác sĩ gia đình bao giờ cũng đơn giản và cần ít thời gian hơn các chuyên khoa.

ky cuoi that su can thiet

Chi phí khám chữa bệnh cần đảm bảo mức thu nhập cho một BSGĐ. Không thể chấp nhận việc tiền khám một bệnh nhân lại ngang với một tô phở, hay một cuốc xe taxi 3km. Ít nhất, điều này sẽ thuận lợi hơn việc tăng chi phí khám chữa bệnh trong bệnh viện vì hầu hết các dịch vụ thực hiện tại một phòng khám gia đình đều là đơn giản và chi phí thấp. Việc chi trả xứng đáng cho chăm sóc y tế cũng phản ảnh sự tôn trọng của xã hội đối với loại dịch vụ này. Ở Mỹ, thu nhập trung bình hàng năm của một BSGĐ là từ 100.000 đến 150.000 USD, thấp hơn vài lần so với các BS chuyên khoa trong bệnh viện. Tuy nhiên, mức thu nhập đó đã thuộc mức cao và đủ để họ chăm sóc bệnh nhân tận tình với nụ cười trên môi. Ở ta, có lẽ vấn đề của các nhà quản lý là phải tính toán mức thu nhập tương xứng thì mới có thể đưa mô hình BSGĐ tiêu chuẩn trở thành hiện thực.

Mặt khác, các quy định về phòng khám ngoài giờ rõ ràng không thích hợp với mô hình phòng khám gia đình. Đây phải là những phòng khám toàn thời gian thuộc hệ y tế tư nhân với những tiêu chuẩn cụ thể để quản lý. Để phát triển, cần có những chính sách phù hợp để tạo điều kiện cho vận hành. Các chính sách chi trả của bảo hiểm y tế, một lần nữa sẽ là công cụ điều hòa và chi phối nhu cầu khám chữa bệnh. Ý tưởng cho bảo hiểm thanh toán khi bệnh nhân đến khám phòng khám gia đình vừa được Bộ trưởng Bộ Y tế nêu ra trong một hội nghị ngày 4-3 vừa qua là một bước tiến mới, tuy đó vốn là chuyện rất bình thường ở các nước phát triển. Các quy định về quan hệ công-tư, bệnh viện-phòng khám cần thay đổi theo hướng bình đẳng, cởi mở và thúc đẩy sự hợp tác thay vì phân biệt đối xử và kỳ thị như hiện nay. Xét cho cùng, mọi hoạt động dù ở đâu thì cũng đều nhằm đến lợi ích của người bệnh.

Để kết luận, có thể nhấn mạnh lại một lần nữa ý nghĩa và tầm quan trọng của sự phân biệt y tế chuyên sâu và y tế cơ sở. Vì nhiều lý do, chúng ta đã bỏ qua nhiều vấn đề hết sức cơ bản của một nền y tế lành mạnh. Việc tập trung nguồn lực đi khắc phục các hiện tượng như quá tải, chất lượng dịch vụ kém, tai biến y khoa… sẽ không bao giờ giải quyết được vấn đề. Mô hình BSGĐ là một bước đi chính xác nhưng việc triển khai và thực hiện nó như thế nào để có hiệu quả thực sự, đó không phải là một chuyện đơn giản.

Tin nổi bật cùng chuyên mục