Ngưỡng mộ cuộc hôn nhân mai mối mà hạnh phúc đong đầy của vợ chồng giáo sư Dương Quảng Hàm

Ở thời điểm vận nước lâm nguy, 8 người con của vợ chồng giáo sư Dương Quảng Hàm đều là những nhà trí thức yêu nước, có đóng góp cho xã hội.
Thu Nga Thu Nga
Cuộc hôn nhân giữa giáo sư Dương Quảng Hàm (SN 1898) và bà chủ buôn vải Trần Thị Vân (SN 1896) xuất phát từ mai mối. Nhưng bằng sự thấu hiểu, họ đã xây dựng nên một gia đình hạnh phúc với 8 người con (4 trai, 4 gái). Sau này, tất cả họ đều noi gương cha trở thành những trí thức đi theo cách mạng, nối tiếp truyền thống gia đình, cố gắng học tập, nghiên cứu và đóng góp xứng đáng cho xã hội.  
 

Người vợ 7 năm xa cách 

 

Đối với xã hội, giáo sư Dương Quảng Hàm là một nhà giáo, nhà nghiên cứu văn học sử nghiêm nghị, đáng kính; đối với gia đình, ông là người chồng, người cha mẫu mực. Còn cụ bà Trần Thị Vân (vợ giáo sư Hàm) là người phụ nữ tần tảo, hết lòng vì chồng và rất giỏi việc buôn bán. Mặc dù cuộc hôn nhân của hai người theo lễ giáo phong kiến “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” nhưng vẫn mang đến niềm hạnh phúc, bởi ông bà biết cảm thông, chia sẻ và giúp đỡ nhau trong cuộc sống. Kết quả của cuộc hôn nhân này là 8 người con lần lượt ra đời. Bốn người con trai được đặt tên lần lượt là Bành, Bái, Hồng, Minh. Bốn người con gái là Ngân, Thoa, Duyên, Cương.
 
Ngược dòng thời quan trở về thời thanh xuân của giáo sư Dương Quảng Hàm, khi đó ông đang đi học thì bị gia đình gọi về lấy vợ. Mải mong về tổ chức hôn lễ theo những gì gia đình sắp đặt xong ông lại trở lại Hà Nội tiếp tục việc học. Còn bà Trần Thị Vân ở quê làm ruộng và buôn vải ở chợ Mễ Sở (Hưng Yên). Năm 1920, giáo sư Hàm nhận bằng tốt nghiệp và được phân công về dạy ở trường Bưởi. Ổn định xong công việc, ông đón vợ từ quê lên Hà Nội sinh sống. Khi đó, giáo sư Hàm mới 22 tuổi còn vợ ông đã 24 tuổi. Sau cách mạng tháng Tám (năm 1945), ông được bổ nhiệm làm thanh tra Trung học vụ rồi làm hiệu trưởng trường Bưởi.
 
Cuộc hôn nhân của bà chủ tiệm vải và hiệu trưởng trường Bưởi: Một gia đình trí thức yêu nước
Giáo sư Dương Quảng Hàm (bên trái) và bà Trần Thị Vân (bên phải)
 
Dù đã lấy vợ từ thời còn đi học nhưng phải đến 7 năm sau, hai vợ chồng ông mới chính thức được cận kề sớm tối, tức là sau cái ngày ông được phân công về giảng dạy ở trường Bưởi. Lên Hà Nội, bà Vân vẫn lo việc buôn bán, kiếm tiền, đảm đương mọi việc lớn nhỏ trong gia đình nên đôi khi khá nóng tinh. Nhưng với chồng, bà luôn nể trọng, nghe theo ý kiến của chồng, nhất là trong chuyện dạy dỗ con cái. Giáo sư Dương Quảng Hàm chỉ việc chuyên tâm dạy học và nghiên cứu sử sách. Đến bữa cơm, bà Vân lúc nào cũng là người lên mời ông và các con trên phòng học gác ba xuống để cả nhà cùng ăn.
 
Trong mắt bác Dương Tự Minh (SN 1935 – con trai út của vợ chồng ông Hàm) mẹ là người nóng tính nhưng với luôn dành cho chồng sự nể phục đặc biệt: “Mẹ tôi học chữ Nho từ nhỏ, tư chất thông minh, có khiếu kinh doanh. 8 tuổi đã theo bà ngoại ra chợ buôn bán; 10 tuổi đã được cấp vốn tự mua hàng mang ra Hà Nội bán dưới sự hướng dẫn của người lớn. Sau này khi ra Hà Nội, bố mẹ tôi mua đất, dựng nhà, rồi định cư hẳn ở đây. Bố tôi vốn tính đơn giản, không thích phô trương nhưng muốn con cái được sống thoải mái nên đã xây một ngôi nhà rộng rãi, đầy đủ tiện nghi. Chiều bố, mẹ tôi mua hẳn mảnh đất 300m2, dựng căn nhà 3 tầng ở phố Hàng Bông. Thời điểm đó, khu này tập nập lắm nên vừa ở vừa buôn bán được”.
 
Cuộc hôn nhân của bà chủ tiệm vải và hiệu trưởng trường Bưởi: Một gia đình trí thức yêu nước
Vợ chồng giáo sư Dương Quảng Hàm và 8 người con
 
Cũng theo bác Minh, giáo sư Dương Quảng Hàm là nhà nghiên cứu văn học nhưng có kiến thức rộng và toàn diện, luôn cập nhật kiến thức qua mọi loại sách báo. Vì thế mà, giáo sư Dương Quảng Hàm đã mua bộ Từ điển Bách Khoa toàn thư gồm 6 quyển khổ lớn về nghiên cứu và tự thiết kế, thuê nhà thầu khoán xây nhà. Công trình được giáo sư giám sát kỹ lưỡng nên trải qua 90 năm mà vẫn vững chãi.
 

Ấm trà hạnh phúc

 

Vợ chồng giáo sư Dương Quảng Hàm không chỉ nổi tiếng vì sinh được 8 người con tài giỏi, đều là những nhà trí thức yêu nước, mà vợ chồng ông còn nổi tiếng với cuộc hôn nhân mai mối nhưng rất hạnh phúc. Bà Vân lặng lẽ đứng đằng sau chồng, gánh vác mọi việc trong gia đình để ông chuyên tâm cho sự nghiệp. Bà Vân còn “rèn luyện” cả gia đình có lối sống văn minh, khỏe mạnh. Gia đình giáo sư Hàm thường thức dậy lúc 5h30 sáng, tập thể dục, vệ sinh cá nhân, ăn sáng rồi bắt đầu các công việc khác.
 
Buổi sáng, bà Vân sẽ chuẩn bị trà ngon để giáo sư Hàm thưởng thức sau khi ăn sáng. Giáo sư Hàm ngồi uống trà, giở tờ báo ra đọc cho bà Vân các tin tức và giảng giải cho bà những vấn đề phức tạp như phát xít, phe trục, phe đồng minh… Cảnh tượng hai vợ chồng cùng ngồi uống trà, đọc báo đầy bình yên trở thành biểu tượng hạnh phúc của gia đình mà mãi sau này, con cháu ông bà vẫn ngưỡng mộ và nhiều lần nhắc lại khi gặp gỡ nhau. Sau đó giáo sư Hàm đạp xe đi dạy học, còn bà Vân lại tất bật đi bán vải vóc, quần áo. Buổi sáng là thời điểm duy nhất ông bà có thời gian trò chuyện với nhau bởi kể từ sau khi tan ca về nhà, giáo sư Hàm thường lên thẳng gác mái và làm việc đến tận khuya. Suốt bao nhiêu năm sống chung, ông bà chưa từng to tiếng với nhau để con cái phải buồn.
 
Cuộc hôn nhân của bà chủ tiệm vải và hiệu trưởng trường Bưởi: Một gia đình trí thức yêu nướcCuộc hôn nhân của bà chủ tiệm vải và hiệu trưởng trường Bưởi: Một gia đình trí thức yêu nước
Bà Trần Thị Vân bên con cháu
 
Với bà Trần Thị Vân, giáo sư Dương Quảng Hàm không chỉ là người chồng mà còn là người bạn tri kỷ, là điểm tựa tinh thần. Chính vì thế, sự ra đi đột ngột của giáo sư Hàm như một cú sốc lớn khiến người phụ nữ tần tảo bị chao đảo. “Khi Toàn Quốc kháng chiến nổ ra, bố mẹ tôi được dân quân tự vệ đưa đến đền Hàng Bạc. Từ nơi này, tất cả người tản cư sẽ được dân quân tự vệ hỗ trợ di chuyển ra vùng tự do bằng cách đi qua bãi đất dưới chân cầu Long Biên có lính Pháp chiếm đóng. Bố mẹ tôi chia tay và hẹn gặp nhau ở quê. Nhưng khi mẹ tôi về đến quê, ngóng trông nhiều ngày vẫn chưa thấy bóng dáng chồng đâu. Đến khi có người báo tin, gia đình tôi mới biết, quá trình ra khỏi nội thành, cha tôi cùng nhóm dân quân tự vệ gặp phục kích của địch, bị bắn chết. Dù vậy, suốt 9 năm kháng chiến mẹ tôi vẫn hy vọng bố trở về. Khi Thu đô giải phóng, niềm tin đó bị dập tắt. Đến nay, thi thể bố tôi ở đâu vẫn không rõ”, ông Minh kể.
 
Sau khi chồng mất, bà Vân tích cực tham gia các hoạt động xã hội. Giải phóng Thủ đô xong, bà Vân trở thành trở thành Ủy viên của Hội Liên hiệp Phụ nữ Hà Nội. Đi đâu, làm việc gì, cụ Vân không dùng tên riêng của mình mà xưng là bà Dương Quảng Hàm, như gợi nhớ về người chồng nổi tiếng của mình. “Trước khi mất, có lần bà bảo tôi: “Mợ (mẹ) nằm mơ thấy cậu (tức bố tôi) hiện về bảo: Sắp tới ngày sinh nhật của tôi rồi, bà có nhớ không? Vậy con vực mợ ra bàn thờ thắp hương”. Lúc đó chẳng phải ngày sinh nhật cũng không phải ngày mất của cha tôi, lại thêm tư duy cứng nhắc của thời đó, tôi cho là bà “mê tín” nên chỉ vâng dạ mà không làm. Một tuần sau thì bà mất. Nhớ lại chuyện cũ, tôi vô cùng ân hận vì đã không giúp bà thực hiện ý nguyện cuối cùng là thắp hương để tưởng nhớ người chồng yêu quý của mình”, ông Minh nghẹn ngào nói.
 
 
Thu Nga (t/h)

Tin nổi bật cùng chuyên mục