Những điều cần biết về chụp nhũ ảnh

Chụp nhũ ảnh là một phương pháp chẩn đoán hình ảnh dùng tia X liều thấp để khảo sát cấu trúc bên trong tuyến vú. Nhằm mục đích tầm soát và chẩn đoán bệnh lý tuyến vú, đặc biệt là bệnh ung thư vú. Các nước phát triển như Mỹ, Canada, Pháp, Singapore... đã triển khai chương trình tầm soát ung thư bằng chụp nhũ ảnh cho mọi phụ nữ trên 40 tuổi và trước 40 tuổi với phụ nữ có nguy cơ ung thư vú cao. Bài viết dưới đây là một số kiến thức cơ bản về phương pháp này mà chị em nên lưu ý.
Chi Nguyễn Chi Nguyễn

Mục đích của chụp nhũ ảnh

Chụp nhũ ảnh có hai mục đích là tầm soát và chẩn đoán bệnh lý tuyến vú. Nhũ ảnh là phương tiện tầm soát sớm ung thư tuyến vú. Nhũ ảnh có thể cho thấy bất thường trên phim 2 năm trước khi bệnh nhân hoặc bác sĩ thăm khám được trên lâm sàng. Tuy có nhiều báo cáo trường hợp lâm sàng cho thấy, có việc chẩn đoán và điều trị quá mức dựa trên kết quả tầm soát. Nhưng khi so sánh tỷ lệ tử vong và các yếu tố nguy cơ, cho đến nay, Hội chẩn đoán hình ảnh Hoa Kỳ và Bộ Y tế và Sức khỏe Hoa Kỳ vẫn khuyến cáo phụ nữ trên 40 tuổi nên chụp nhũ ảnh hàng năm để tầm soát ung thư vú. Những phụ nữ có nguy cơ cao mắc ung thư vú như có tiền sử gia đình bệnh ung thư buồng trứng hoặc ung thư vú được khuyên và có thể phải chụp cộng hưởng từ bên cạnh chụp nhũ ảnh hàng năm. Chụp nhũ ảnh chẩn đoán được chỉ định khi bệnh nhân có bất thường trên lâm sàng như có khối u có thể sờ thấy được hoặc thay đổi ở núm vú. Nhũ ảnh chẩn đoán có thể được thực hiện sau khi chụp nhũ ảnh tầm soát có để đánh giá kỹ hơn những bất thường.

nhung dieu can biet ve chup nhu anh
Chụp nhũ ảnh chẩn đoán được chỉ định khi bệnh nhân có bất thường ở vú. (Ảnh: assisramalho.com.br)

Phương pháp chụp nhũ ảnh. Hiện nay, có ba phương pháp tiên tiến là chụp nhũ ảnh kỹ thuật số, CAD và chụp nhũ ảnh 3D. Lựa chọn phương pháp chụp sẽ được thảo luận giữa bác sĩ với bệnh nhân để có kết quả tầm soát và chẩn đoán tốt nhất. Chụp nhũ ảnh kỹ thuật số. Hình ảnh X-quang được số hóa và chuyển sang máy tính, có thể hiệu chỉnh để cho hình ảnh chất lượng cao và dễ dàng lưu lại trong thời gian dài để bác sĩ hình ảnh học có thể theo dõi. Liều lượng tia và cách chụp hoàn toàn tương tự với chụp nhũ ảnh thông thường. CAD – Computer-aided detection. Đây là hệ thống tìm kiếm số hóa hình ảnh học tuyến vú trên những bất thường về mật độ, khối hoặc vôi hóa có thể chỉ điểm ung thư. Hệ thống này sẽ đánh dấu những vùng bất thường trên hình ảnh, gợi ý cho bác sĩ chú ý hơn khi đọc phim.

Chụp nhũ ảnh 3D. Hình ảnh chụp nhũ ảnh được tái tạo từ nhiều lát cắt và được thiết lập thành hình ảnh 3 chiều. Có thể hình dung kết quả chụp nhũ ảnh 3 chiều tương tự như chụp cắt lớp vi tính với một loạt các lát cắt tuyến vú, và được tái tạo trong không gian 3 chiều. So với chụp nhũ ảnh thông thường, chụp nhũ ảnh 3D làm tăng khả năng phát hiện ung thư vú giai đoạn sớm, đo đạc chính xác kích thước, định vị tốt hình dạng và vị trí tổn thương, giảm chỉ định sinh thiết, phát hiện được nhiều khối u và cho hình ảnh bất thường trên nền mô đặc rõ ràng hơn.

Chuẩn bị trước khi chụp nhũ ảnh. Thời điểm chụp nhũ ảnh tốt nhất là trong vòng 1 tuần sau khi sạch kinh. Nếu bạn đang sử dụng nội tiết tố, hoặc tiền sử gia đình có người bệnh ung thư vú hoặc những phẫu thuật mà bạn đã trải qua, hoặc khả năng bạn có thể có thai, hãy thông báo cho bác sĩ. Không dùng lăn khử mùi, phấn rôm ở vùng nách hoặc ngực trong ngày chụp nhũ ảnh vì nó có thể làm xuất hiện dấu hiệu đốm vôi trên phim, dấu hiệu này dễ gây chẩn đoán nhầm là bất thường tuyến vú có khả năng ung thư. Hãy báo ngay với kỹ thuật viên bất kỳ dấu hiệu bất thường trong suốt quá trình chụp như cảm giác đau, hoặc chảy dịch núm vú... Cung cấp phim chụp lần trước để so sánh nếu lần này bạn thực hiện ở một trung tâm khác. Những hiểu biết cơ bản về nhũ ảnh sẽ giúp chị em có sự chuẩn bị tốt nhất khi chụp nhũ ảnh. Lưu ý thời điểm chụp nhũ ảnh và bảo quản phim chụp để có sự theo dõi lâu dài là yếu tố khá quan trọng khi sử dụng phương pháp này.

nhung dieu can biet ve chup nhu anh
Lợi ích đầu tiên là có thể phát hiện những khối u nhỏ, ung thư ống tuyến tại chỗ…

Lợi ích và nguy cơ

Chụp nhũ ảnh là một phương tiện chẩn đoán hình ảnh có vai trò tầm soát ung thư tuyến vú. Các nước phát triển như Mỹ, Canada, Pháp, Singapore, v.v đã triển khai chương trình tầm soát ung thư bằng chụp nhũ ảnh cho mọi phụ nữ trên 40 tuổi và trước 40 tuổi với phụ nữ có nguy cơ ung thư vú cao. Đối với việc triển khai chương trình tầm soát ung thư bằng chụp nhũ ảnh thì việc quản lý cơ sở dữ liệu là rất quan trọng. Dữ liệu được lưu trữ và hình ảnh sẽ được so sánh từ năm này sang năm khác để tìm ra những bất thường gợi ý ung thư theo thời gian. Chẩn đoán sớm, điều trị sớm làm giảm tỷ lệ tử vong do ung thư vú.

Những lợi ích của chụp nhũ ảnh. Phát hiện được những khối u nhỏ, do đó bệnh nhân sẽ có nhiều lựa chọn điều trị. Phát hiện được ung thư ống tuyến tại chỗ – ductal carcinoma in situ (DCIS). Đây là lợi điểm quan trọng của nhũ ảnh vì có thể tầm soát được những bất thường của chủ mô tuyến, đặc biệt là bất thường của ống dẫn sữa và phát hiện được hầu hết các loại ung thư vú, gồm cả ung thư ống tuyến không xâm lấn và ung thư tiểu thùy không xâm lấn. Không tồn dư phóng xạ sau khi thực hiện thủ thuật. Tia X liều thấp trong nhũ ảnh thường không gây tác dụng phụ cho bệnh nhân.

nhung dieu can biet ve chup nhu anh

Hình ảnh chụp nhũ ảnh 3D được tái tạo trong không gian 3 chiều giúp tăng khả năng phát hiện ung thư vú. (Ảnh: Images HD Download)

Những nguy cơ của chụp nhũ ảnh. Có một tỉ lệ rất nhỏ nhiễm tia X, tuy nhiên lợi ích của phương pháp chẩn đoán này được cho là quan trọng hơn nguy cơ. Ngày nay, các loại máy chụp hiện đại đều được thiết lập với liều tia X cực nhỏ nên nguy cơ này hoàn toàn có thể được kiểm soát. Dương tính giả: khoảng 5 – 15% kết quả nhũ ảnh cần phải thực hiện bổ sung hoặc kết hợp với siêu âm tuyến vú. Những trường hợp này đa số là bình thường. Nếu kết quả là bất thường, chỉ định sinh thiết có thể được thực hiện. Người ta ước lượng rằng trong vòng 10 năm theo dõi bằng nhũ ảnh trên nhóm phụ nữ trong độ tuổi 40 – 49 , có khoảng 30 % trường hợp dương tính giả và trong đó có từ 7 – 8% phải làm sinh thiết. Do bản chất của chụp nhũ ảnh là sử dụng tia X nên người phụ nữ cần thông báo cho kỹ thuật viên hoặc bác sĩ khả năng có thai để tránh tác dụng phụ lên thai nhi.

Những hạn chế của nhũ ảnh. Với một phim chụp nhũ ảnh, đôi khi không đủ để xác định sự tồn tại của khối u lành tính hoặc ác tính. Bác sĩ chẩn đoán hình ảnh sẽ đề nghị thêm một số xét nghiệm bổ sung trước khi chẩn đoán và điều trị. Đặt túi ngực bằng silicon hoặc túi nước muối có thể làm ảnh hưởng đến hình ảnh nhũ ảnh. Silicon hoặc nước muối có thể che khuất cấu trúc phía sau khi tia X đi qua, đặc biệt là nếu chúng được đặt trước cơ ngực lớn.trong trường hợp này, kỹ thuật viên sẽ tìm cách ép vú cẩn thận để bộc lộ hình ảnh chủ mô tuyến mà không làm ảnh hưởng đến túi ngực. Có một tỷ lệ âm tính giả khi tầm soát ung thư vú bằng nhũ ảnh, có nghĩa là phim chụp không phát hiện bất thường nhưng đã có tế bào ung thư hiện diện trong tuyến vú. Hiện nay có nhiều nghiên cứu được thực hiện trên các phương tiện chẩn đoán hình ảnh ngoài nhũ ảnh để có thể tầm soát tốt hơn, phát hiện sớm ung thư vú.

Cũng như những phương pháp chẩn đoán khác trong y học, phương pháp chụp nhũ ảnh nhằm mục đích tầm soát ung thư vú hoặc chẩn đoán đều có những ưu điểm và nhược điểm. Điều quan trọng bệnh nhân cần làm là tuân theo chỉ định của bác sĩ. Bác sĩ sẽ quyết định kết hợp thêm các phương tiện cận lâm sàng khác để bổ sung cho kết quả nhũ ảnh, từ đó quyết định lựa chọn phương pháp theo dõi và điều trị phù hợp cho bệnh nhân.

Tin nổi bật cùng chuyên mục