Thử thách nghiệt ngã

Chúng tôi, những người thầy thuốc rất cần một tấm lòng, nhưng không phải để gió cuốn đi mà để giữ lại những đồng cảm, chia sẻ với bệnh nhân của mình. Không có nó, người thầy thuốc sẽ trở thành những cỗ máy trị bệnh, rút tiền bệnh nhân và hoàn thành trách nhiệm của mình một cách lạnh lùng, vô cảm.
Chi Nguyễn Chi Nguyễn

Đó có lẽ không phải là điều chúng ta muốn và cần làm gì để thay đổi? Chúng tôi hy vọng một vài câu chuyện sau đây có lẽ sẽ gợi lên ít nhiều suy nghĩ.

Chuyện của sinh viên ngành y ở Mỹ

Ở Mỹ, để thành sinh viên trường y bạn chỉ cần nộp đơn xin vào học, không cần phải thi tuyển gì cả! Tất nhiên, mỗi nơi có những đặc thù khác nhau về nền tảng văn hóa và kinh tế nên mọi sự so sánh đều là khập khiễng. Tuy nhiên, sau này, khi tìm hiểu sâu về hệ thống đào tạo của Mỹ, chúng tôi mới biết mình sai. Ở Việt Nam, một chương trình đào tạo BS y khoa kéo dài 6 năm. Một học sinh tốt nghiệp trung học và qua được kỳ thi tuyển, cố gắng vượt qua 6 năm đại học là nghiễm nhiên thành BS. Thậm chí, khi tìm được nơi công tác ở một chuyên khoa nào đó của một bệnh viên, lập tức trở thành BS chuyên khoa dù chẳng cần thêm bằng cấp.

thu thach nghiet nga
Muốn trở thành BS ở Mỹ, mỗi người phải trải qua quá trình đào tạo 11 năm.

Trong khi đó tại Mỹ, để thành một bác sĩ gia đình (BSGĐ) với bằng cấp cơ bản nhất, cần khoảng 11 năm. Một học sinh trung học sau tốt nghiệp, muốn vào trường y cần phải có một nền tảng vững chắc về y khoa cơ sở. Các thuật ngữ Pre-Med, Pre-Health, Pre-Professional hay được dùng để chỉ giai đoạn này. Các ngành được chọn sẽ bao gồm những tín chỉ cần thiết cho chương trình đào tạo y khoa sau này. Sinh viên có thể chọn bằng cấp Bachelor hay Master trong những ngành như sinh học, sinh hóa, y sinh học... Chương trình cơ sở này thường kéo dài khoảng 4 năm. Sau khi có bằng cấp, sinh viên có thể bắt đầu nộp đơn xin dự tuyển vào các trường y. Việc xét tuyển vào trường y mang tính cá nhân hóa rất cao và không phải là một cuộc thi tuyển. Mỗi người dự tuyển đều được xét nghiêm ngặt theo những tiêu chí khác nhau.

Hầu hết các trường y ở Mỹ đều xét tuyển dựa vào các yếu tố sau đây: Quá trình học tập thể hiện qua bảng điểm ở trường cơ sở trước y khoa, thường gọi là điểm GPA. Phải nói ngay là phần lớn trường y đều có yêu cầu điểm GPA rất cao, thường là trên 3.5 (hệ điểm 4). Ngoài ra, một điểm để tham khảo khác là điểm MCAT. Xét trên phương diện nào đó, kỳ thi MCAT gần giống như thi tuyển đại học ở ta. Điểm khác biệt là điểm MCAT chỉ được dùng như một tiêu chuẩn sàng lọc ban đầu và đóng vai trò khá yếu trong toàn bộ quá trình xét tuyển. Tất nhiên, để được xét thì điểm MCAT cũng phải rất cao. Đánh giá trực tiếp về chính bản thân người dự tuyển: Đây chính là sự đánh giá rất cá nhân về yếu tố “con người” đặt trong bối cảnh chung của xã hội và cộng đồng. Thông qua sự đánh giá này, các nhà quản lý trường y xác định người dự tuyển có “thích hợp” với ngành thầy thuốc hay không?

Các yếu tố được dùng để đánh giá bao gồm: Quá trình làm thiện nguyện (volunteer) của sinh viên: Tuy việc thiện nguyện là một khái niệm rất phổ biến từ học sinh tiểu học, trung học, đại học, người đang đi làm và cả người đã về hưu, nhưng quá trình thiện nguyện là một yếu tố bắt buộc và được chú ý hơn nhiều nếu có ý định vào ngành y. Thường thì sinh viên có một quá trình làm thiện nguyện nhiều tháng, nhiều năm ở một vài Bệnh viện. Công việc có thể rất đơn giản như đẩy bệnh nhân, nói chuyện cho bệnh nhân đỡ buồn, ngồi tiếp tân, giao nhận giấy tờ, mẫu bệnh phẩm, hiến máu...

Yêu cầu về việc quan sát hoạt động y tế (shadowing), thường khoảng vài chục giờ. Người xin tuyển phải đi theo một bác sĩ để xem công việc hàng ngày diễn ra như thế nào, cũng như giúp cảm nhận được mối quan hệ đặc biệt giữa bệnh nhân-thầy thuốc. Đánh giá về khả năng giao tiếp và tương tác với xã hội, môi trường chung quanh. Những người dự tuyển có hoạt động xã hội tích cực với các chương trình ngoại khóa, các môn thể thao, các môn năng khiếu... thường được ưu ái, đặc biệt nếu có thể chứng tỏ được tinh thần vì cộng đồng. Bên cạnh đó, đánh giá về ý thức của người dự tuyển đối với ngành y, mỗi sinh viên thường được yêu cầu viết 1 đến 2 bài luận để trình bày cảm nhận của mình về ngành, những lý do vì sao muốn trở thành thầy thuốc, kể cả những đam mê và day dứt trong cuộc sống. Cần chú ý là không hề có “bài văn mẫu” mà mỗi sinh viên, bằng ngòi bút của mình phải thuyết phục được người xét tuyển hiểu và tán đồng với quyết định của mình. Các trường đại học cũng cần thư giới thiệu từ những người đang hoạt động trong ngành y cho đánh giá về cá nhân người xin tuyển. Thường cần khoảng 3 lá thư giới thiệu, nêu lên được điểm mạnh yếu của người dự tuyển.

Khi hội đồng xét tuyển tìm được một cá nhân phù hợp, sẽ có thư mời phỏng vấn để người dự tuyến đến gặp và trao đổi trực tiếp với hội đồng. Hình thức phỏng vấn có thể khác nhau tùy trường nhưng nói chung đây là cơ hội của người tuyển trao đổi trực tiếp để có được đánh giá chính xác nhất về người dự tuyển. Một số trường còn tạo hiện trường “bệnh nhân giả” để xem người dự tuyển tiếp xúc với bệnh nhân như thế nào. Sau cuộc phỏng vấn một vài tháng, người dự tuyển sẽ nhận được thư chúc mừng được nhận vào trường hoặc một thư từ chối. Đương nhiên, lý do từ chối không phải vì “không đủ điểm” mà vì ứng viên “không thích hợp” với trường, hoặc trường không đủ chỗ dành cho trường hợp dự tuyển… Sẽ không bao giờ có một lời giải thích rõ ràng vì sao người dự tuyển thất bại! Sau khi vào trường y, các sinh viên phải qua 4 năm đào tạo chính thức. Khi tốt nghiệp trường y (sau 8 năm), các “tân BS” vẫn chưa được hành nghề mà bắt buộc phải qua 3 năm nội trú, hành nghề dưới sự hướng dẫn của các BS chính thức. Chỉ sau 3 năm nội trú (tổng 11 năm) và hoàn thành cuộc thi cấp chứng chỉ hành nghề quốc gia (USMLE) thì họ mới được chính thức hành nghề BSGĐ. Những ai muốn tiếp tục trở thành BS chuyên khoa, cần phải được đào tạo thêm chuyên khoa đó trung bình từ 2-4 năm nữa.

Quá trình đào tạo BS ở Mỹ không hẳn đơn giản như trên mà còn nhiều chi tiết phức tạp khác liên quan đến việc tìm trường, tìm nơi nội trú, các bước thi lấy bằng... Ở Việt Nam, chúng ta chọn một người trở thành BS dựa trên “điểm” trong khi hệ thống của Mỹ chọn bác sĩ dựa trên yếu tố “con người”. Bằng những yếu tố nhân văn, họ hy vọng chọn ra những người có nhiệt huyết với ngành, có sự đồng cảm với bệnh nhân và có khả năng tiếp cận chuyên môn tốt nhất. Nói cách khác, họ chọn những người có cả con tim và khối óc. Trong khi, dường như chúng ta đã bỏ quên điều đó ngay từ bước đầu khi cho phép một người được khoác lên tấm áo trắng cao quý.

thu thach nghiet nga
Những người được chọn vào ngành y ở Mỹ phải có cả con tim và khối óc

Chiếc vòng can đảm

Đây là câu chuyện của một bệnh nhân vừa trải qua cuộc mổ cấp cứu vì ung thư và đang trong quá trình xạ trị, hóa trị tại một bệnh viện nước ngoài. Ngày thứ nhất sau khi vào cấp cứu và trải qua cuộc mổ an toàn, bệnh nhân được cho biết về tình trạng khối u và đang trong tình trạng lo lắng, buồn phiền. Người y tá đi vào và cho biết có một món quà được gửi đến, một chiếc vòng tay đơn giản với dòng chữ Courage (can đảm). Trong khoảnh khắc bất an đó, chiếc vòng đã mang lại một niềm tin kỳ diệu và giúp bệnh nhân bình tĩnh khi nghĩ về căn bệnh của mình. Nhiều ngày sau đó, người gửi được biết chính là BS trực cấp cứu đã nhận bệnh nhân và chẩn đoán sơ bộ trước khi bàn giao cho BS phẫu thuật, người mà thậm chí không ai nhớ tên vì chỉ tiếp xúc vài lần trong lúc bệnh nhân và gia đình đang lo lắng.

Chiếc vòng có nguồn gốc từ tổ chức John Wayne Cancer Foundation, một tổ chức thiện nguyện phi chính phủ được thành lập để kỷ niệm diễn viên John Wayne và cuộc chiến chống lại căn bệnh ung thư của ông. Phương châm của tổ chức này là đem lại sự can đảm, sức lực và niềm tin cho cuộc chiến chống ung thư đối với các bệnh nhân. Vài ngày sau mổ, bệnh nhân được gửi đến một trung tâm hóa trị cách nhà khá xa. Người BS hóa trị đã rất ngập ngừng và muốn từ chối tiếp nhận trường hợp này… Chỉ đơn giản vì ông không muốn người bệnh phải di chuyển quãng đường khá dài như thế, vì ông biết người bệnh sẽ rất mệt trong quá trình xạ và hóa trị. “Ít di chuyển một chút thì người bệnh đỡ mệt một chút”, ông nói như thế. Vị BS đó chỉ đồng ý nhận điều trị sau khi cố gắng liên hệ một số trung tâm xạ trị gần hơn nhưng không thành công vì lý do bảo hiểm.

Sau một tuần, đợt xạ trị bắt đầu làm bệnh nhân cảm thấy rất mệt và khó chịu. Các kỹ thuật viên và y tá phụ trách không động viên bệnh nhân một cách đơn thuần. Họ kể lại những trải nghiệm của chính bản thân họ, một người bị ung thư não, một người bị ung thư buồng trứng, một người bị ung thư vú… Tất cả họ đều đang làm việc và đang khỏe mạnh. Họ kể lại những gì họ đã trải qua trong suốt thời gian xạ trị và hóa trị, những nỗi đau và niềm vui. Ba câu chuyện đều nhắn nhủ rằng: “Hãy cố lên, bạn sẽ làm được!”. Những chi tiết nhỏ như thế làm bệnh nhân cảm thấy ấm áp, cảm thấy là chính mình đang được quan tâm và điều trị, chứ không phải là căn bệnh đang được điều trị. Đó cũng là điều mà hiện nay một số không ít nhân viên ngành y của chúng ta đang bỏ quên. Chúng ta quên là chúng ta đang điều trị bệnh nhân, một con người chứ không phải một căn bệnh.

Tin nổi bật cùng chuyên mục