Trẻ bị vàng da: Nguyên nhân và cách điều trị

Nhiều bậc cha mẹ khá lo lắng khi trẻ sơ sinh bị vàng da. Tỷ lệ vàng da ở trẻ sơ sinh chiếm khoảng 80-85%. Để chăm sóc tốt cho trẻ thì cần phải hiểu rõ về nguyên nhân và cách điều trị bệnh này.
Ánh Nguyệt Ánh Nguyệt
Vàng da sơ sinh (hay hoàng đảm) là tình trạng nồng độ bilirubin (sắc tố mật) trong máu tăng lên quá cao, do đó thấm vào da và các tổ chức liên kết gây hiện tượng vàng da và niêm mạc (củng mạc, lưỡi…) ở người.

Đối với hầu hết trẻ sơ sinh thì vàng da là 1 hiện tượng sinh lý, xuất hiện trong vòng 24h sau sinh và thường tự hết sau 1 tuần (đối với trẻ đủ tháng) hoặc xấp xỉ 2 tuần đối với trẻ sinh non (< 36 tuần tuổi). Vàng da sơ sinh thường là do do gan của trẻ chưa đủ trưởng thành để loại bỏ bilirubin trong máu. Do vậy, việc điều trị vàng da sơ sinh thường là không cần thiết.

Tuy nhiên nếu quá thời gian trên mà vàng da không thoái lui hoặc vàng da nhiều hơn so với bình thường thì đây không còn là một hiện tượng sinh lý nữa mà là một tình trạng bệnh lý, đòi hỏi cần được can thiệp y khoa các sớm càng tốt. Nếu chậm can thiệp để dẫn đến vàng da nhân với các biểu hiện sớm như: Trẻ bú kém, ngủ li bì, giảm trương lực cơ, giảm phản xa, khóc thét từng cơn, hoặc trẻ có thể tăng trương lực cơ, gồng ưỡn người, co giật; Đa số dần dần trẻ đi đến hôn mê và thường tử vong trong cơn ngừng thở ở giai đoạn này; Trẻ có thể có những di chứng thần kinh và tinh thần như nói ngọng hoặc câm, điếc, lác mắt, mù mắt, liệt một hoặc nhiều chi, bại não dạng múa vờn, mắt nhìn lên, ngớ ngẩn, kém thông minh.

Do đó, cần tích cực điều trị chứng vàng da do tăng bilirubin gián tiếp ở trẻ sơ sinh, nhất là trong 15 ngày đầu sau sinh để tránh mọi tổn thương não, nhất là vàng da nhân.
 
Trẻ bị vàng da: Nguyên nhân và cách điều trị
Vàng da sơ sinh là tình trạng nồng độ bilirubin trong máu tăng lên quá cao
 

Nguyên nhân bệnh Vàng da sơ sinh


Bilirubin là 1 trong các sản phẩm thoái hóa của hồng cầu. Sau khi hồng cầu kết thúc chu trình sống của mình (khoảng 120 ngày) hoặc bị phá hủy bởi 1 nguyên nhân nào đó, nó bị bắt giữ bởi hệ thống lưới nội mô và bị thực bào, hình thành nên 3 thành phần là Globin, ion sắt và nhân Hem. Globin và sắt thì sẽ được cơ thể tái sử dụng để tổng hợp nên những hồng cầu mới. Chỉ có nhân Hem thì tiếp tục bị giáng hóa và hình thành nên bilirubin.

Thông thường, bilirubin được hình thành sẽ bị gan “bắt giữ”, tích tụ lại trong túi mật (bilirubin còn gọi là sắc tố mặt vì nó là tác nhân chính làm cho dịch mật có màu vàng) rồi đào thải ra ngoài theo phân (sơ đồ trên). Tuy nhiên, nếu lượng bilirubin hình thành quá nhiều, quá nhanh (do hiện tượng tan máu, gây vỡ hồng cầu hàng loạt) hoặc do có vấn đề, bệnh lý về gan – mật (ví dụ: viêm gan cấp, tắc mật) khiến cho gan không thực hiện được chức năng đào thải bilirubin sẽ làm cho nồng độ bilirubin trong máu tăng cao, dẫn tới biểu hiện trên lâm sàng là hội chứng vàng da.

Ở trẻ sơ sinh, nguyên nhân vàng da sơ sinh là do sự thay thế các hồng cầu sơ sinh (có chức năng nuôi dưỡng cơ thể trong thời gian mang thai) bằng các hồng cầu trưởng thành. Các hồng cầu sơ sinh bị đào thải ồ ạt sau sinh sẽ bị vỡ hàng loạt, dẫn tới làm cho nồng độ bilirubin trong trẻ tăng vọt và dẫn tới hiện tương vàng da trên lâm sàng

Trong thời kỳ mang thai, gan của mẹ sẽ loại bỏ bilirubin cho thai nhi. Sau khi sinh, phải mất một thời gian gan của bé mới bắt đầu làm việc. Kết quả là bilirubin bị tích tụ trong máu của và gây vàng da.
 
Trẻ bị vàng da: Nguyên nhân và cách điều trị
bệnh vàng da thường gặp ở những trẻ sinh non tháng

Những trẻ có nguy cơ bị vàng da sơ sinh:


Theo các chuyên gia, bệnh vàng da thường gặp ở những trẻ sinh non tháng (sinh ra trước khi thai được 36 tuần tuổi hoặc cân nặng < 2500g). Trẻ sinh non có thể không thể xử lý nhanh bilirubin như trẻ sơ sinh đủ tháng làm.
 
Có rất nhiều nguyên nhân gây ra bệnh vàng da, tuy nhiên những đứa trẻ không được bú sữa mẹ hoặc sữa công thức, vì chúng gặp khó khăn khi bú hoặc vì mẹ không có sữa. Lượng dịch không đủ trong cơ thể làm nồng độ bilirubin trong máu tăng lên. Vì vậy, nếu mẹ chưa có nhiều sữa đủ cho con bú, nhiều khả năng bé sẽ bị vàng da. Trẻ bú sữa công thức cũng bị vàng da nếu không được cung cấp đủ sữa.
 
Trẻ có nhóm máu không tương thích với nhóm máu của mẹ (không tương hợp nhóm máu Rh hoặc ABO), dẫn tới hình thành kháng thể trong máu mẹ có thể gây phá hủy các tế bào hồng cầu trong máu con và gây ra sự gia tăng đột ngột nồng độ bilirubin.
 
Ngoài ra, một số các nguyên nhân khác gây vàng da ở trẻ sơ sinh như bầm tím khi sinh hoặc chảy máu nội bộ khác: Đôi khi em bé thâm tím trong quá trình sinh. Nếu trẻ sơ sinh có vết bầm tím, người đó có thể có một mức độ cao hơn của bilirubin từ sự phân hủy của các tế bào máu đó; Nhiễm trùng; Thiếu enzyme G6PD; Trẻ sơ sinh có nhiều khả năng bị vàng da hơn nếu: có anh chị em ruột bị vàng da; Có nguồn gốc là người Đông Á; Có bệnh như xơ nang hay bị nhược giáp; Có tình trạng rối loạn di truyền nhất định (hội chứng Gilbert, các khuyết tật của màng tế bào hồng cầu bẩm sinh (VD: bệnh hồng liềm, hồng cầu hình bia bắn, rối loạn chuyển hóa di truyền galactose huyết).
 

Các biện pháp điều trị cho trẻ sơ sinh bị vàng da

 
Trẻ bị vàng da: Nguyên nhân và cách điều trị
Phương pháp chiếu đèn điều trị vàng da ở trẻ sơ sinh

Hiện nay, có ba cách chữa vàng da ở trẻ sơ sinh. Việc sử dụng phương pháp điều trị nào còn phụ thuộc vào mức độ bị bệnh của trẻ. Đối với một trẻ bị vàng da nặng thì có thể cần phối hợp cả ba phương pháp.

Phương pháp chiếu đèn: đây là liệu pháp ánh sáng vô cùng hiệu quả nên được sử dụng khá phổ biến để điều trị cho trẻ sơ sinh bị vàng da. Khi chiếu sáng, Bilirubin sẽ được chuyển hóa thành một hợp chất dễ hòa tan trong nước và được đào thải ra khỏi cơ thể qua phân và nước tiểu. Phương pháp này rất an toàn và dễ thực hiện, kể cả khi trẻ bú mẹ. Để phù hợp với nhiều đối tượng, đèn chiếu cũng rất đa dạng, nhiều loại: đèn dạng nôi, đèn kẹp chiếu trên dưới, đèn dạng chăn, túi quấn quanh người…
 
Phương pháp thay máu: Khi chiếu đèn không hiệu quả hoặc trẻ bị vàng da nặng điều trị muộn, nồng độ Bilirubin trong máu quá cao thì phải dùng tới biện pháp này. Phương pháp này giúp nhanh chóng lấy được Bilirubin đang lưu hành trong lòng mạch, giúp giảm Bilirubin trong máu, từ đó giảm được Bilirubin ở ngoài tổ chức. Tuy nhiên, nhằm tránh để trẻ bị tổn thương não do tăng Bilirubin, các bác sĩ chuyên khoa cần dự đoán trước các trường hợp bị vàng da nặng để hướng dẫn các gia đình biết cách theo dõi sau khi trẻ xuất viện cũng như phát hiện sớm các trường hợp vàng da quá mức để điều trị chiếu đèn kịp thời.

Phương pháp Immunoglobulin truyền tĩnh mạch: đây là phương pháp được sử dụng khi nguyên nhân gây vàng da sơ sinh là do nhóm máu của mẹ và bé khác nhau. Immunoglobulin là một chế phẩm sinh tổng hợp dùng để giảm tình trạng vàng da của trẻ.
 
Vàng da trẻ sơ sinh _ Video:THTPCT
 

Ánh Nguyệt (t/h)

Tin nổi bật cùng chuyên mục