Truy thu tiền cấp sai chính sách “bắc thang lên hỏi ông trời”: Bài cuối – Cần có một chế tài linh hoạt, nhân văn!?

“Việc truy thu tiền chính sách cấp sai là một việc làm cần thiết để sàng lọc và tránh thất thoát ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện việc truy thu, chúng ta phải xem xét trên diện rộng với nhiều khía cạnh – Cần có một chế tài linh hoạt, nhân văn…”.  Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, Giám đốc Công ty luật HPVN (Hà Nội) chia sẻ!  
SKCĐ SKCĐ
Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, Giám đốc Công ty luật HPVN (Hà Nội)

Trước những thông tin phản ánh của Báo Sức Khỏe Cộng Đồng về thực tế truy thu tiền chính sách cấp sai bao gồm cả những khó khăn vướng mắc các địa phương đang gặp phải trong quá trình triển khai. Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, Giám đốc Công ty luật HPVN (Hà Nội) cho biết: “Việc truy thu lại tiền chính sách cấp sai là rất khó, vì hầu hết những người được hưởng trợ cấp và trong diện bị thu hồi đều đã cao tuổi và có hoàn cảnh rất khó khăn, hoặc không còn khả năng lao động… khi nhận trợ cấp thì từng khoản tiền nhỏ, trong thời gian dài. Thời điểm thu hồi cả một khoản tiền lớn cộng gộp lại khiến cho việc thu hồi trở nên quá khó khăn”.

Cũng theo Luật sư Hiệp: “Việc truy thu tiền chính sách cấp sai là một việc làm cần thiết để sàng lọc và tránh thất thoát ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện việc truy thu, chúng ta phải xem xét trên diện rộng với nhiều khía cạnh – Cần có một chế tài linh hoạt, nhân văn…”.

Trong khi đó, thực tế việc truy thu chỉ dừng lại ở mức độ “vận động” và “tự giác” thì có thể khẳng định sẽ gần như không thể thu được. Để việc thu lại có hiệu quả và thu được cần phải có chế tài. Việc áp dụng chế tài cũng không đơn giản trong trường hợp này bởi nhiều hoàn cảnh hết sức đặc biệt, thậm chí có những thương binh thật nhưng giấy tờ thì không đầy đủ, không thật, dẫn đến việc xử lý trên thực tế là rất khó, tuy nhiên để có thể truy thu được phải có những chế tài cụ thể và cách vận dụng khéo léo của địa phương.

Dưới góc độ pháp lý, chúng tôi cho rằng về bản chất cần phải xem xét lỗi của tất cả các cá nhân, tổ chức có liên quan dẫn đến tình trạng cấp sai tiền chính sách như vậy. Ai có lỗi đến đâu sẽ xử lý tới đó, theo đúng tinh thần của Nghị quyết 119 “thu hồi các khoản trợ cấp ưu đãi của đối tượng đã hưởng không đúng quy định, nộp ngân sách nhà nước; kiểm điểm trách nhiệm của các tổ chức, đơn vị, cá nhân để xảy ra sai phạm, xử lý nghiêm theo quy định của Pháp luật”. Luật sư Hiệp chia sẻ.

Bên cạnh đó, dưới góc nhìn của một Luật gia, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp cũng phân tích: “Việc truy thu lại tiền trợ cấp chính sách không thể thực hiện một cách cứng nhắc. Trên cơ sở thực tế, việc truy thu phải hợp tình hợp lý, nếu không có một chế tài cụ thể thì sẽ rất khó để thực hiện”.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện phải nhìn nhận trên nhiều góc độ. Nếu việc sai sót do lỗi của cán bộ quản lý chính sách, thì chế tài có thể quy định trách nhiệm cho chính họ, với các hình thức như: răn đe, kỷ luật hay buộc liên đới bồi thường.. do chính họ chịu trách nhiệm. Còn việc chi trả sai do lỗi gian lận.. từ phía đối tượng được hưởng chính sách thì cần có chế tài như: cưỡng chế, thậm chí quy trách nhiệm hình sự nếu lỗi đó đủ để cấu thành tội lừa đảo hoặc cố tình làm giả giấy tờ, tài liệu… xem lỗi vi phạm tới đâu xử lý tới đó.

Để việc truy thu lại được hiệu quả và không ảnh hưởng đến cuộc sống dân sinh, Luật sư Hiệp chia sẻ: “Trước tiên cần khẩn trương rà soát lại và không để các trường hợp chi trả sai được tiếp tục tái diễn gây thất thoát cho ngân sách. Còn với trường hợp đã chi trả và không thể đòi lại 1 cục ngay lập tức, cần có biện pháp xử lý thích hợp. có thể đề xuất như: Yêu cầu tinh thần tự nguyện tự giác trước tiên; Có khả năng tới đâu truy thu tới đó; Với những trường hợp sai phạm rõ ràng mà nguyên nhân từ sự gian dối của người được hưởng chính sách, cần phải làm nghiêm túc, thậm chí có biện pháp cưỡng chế nếu cần; Trong trường hợp thất thoát lớn và có dấu hiệu vi phạm pháp luật rõ ràng, có thể phải khởi tố, truy tố trách nhiệm về hình sự để làm điển hình và có tác dụng răn đe tốt tới các trường hợp còn lại.

Cùng quan điểm với Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp; TS. Dương Văn Thắng, Tổng biên tập Tạp chí Bảo Hiểm Xã Hội cũng khẳng định: “Việc truy thu lại tiền chính sách cấp sai luôn là một vấn đề nan giải. Bởi phần lớn những người được hưởng chính sách người có công đều đã già yếu, có người đã chết, mắc bệnh hiểm nghèo. Cũng có trường hợp đối tượng hưởng chính sách đã tiêu hết tiền hoặc không có khả năng chi trả lại do không còn lao động, chúng ta nên vận động tuyên truyềnthay vì áp dụng một chế tài cứng nhắc để xử lý, truy thu”.

Chính sách đối với người có công là một hành động cụ thể của Đảng và Nhà nước ta thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Tuy nhiên, việc có một số trường hợp hưởng không đúng, sai đối tượng đã tạo ra sự bất công bằng, lãng phí tiền của Nhà nước và gây phản ứng trong nhân dân. Tuy nhiên, thực tế, việc truy thu này cần phải có lộ trình, hướng xử lý phù hợp, linh hoạt và nhân văn căn cứ trên thực tiễn.

Theo quan điểm của TS. Dương Văn Thắng: “Để có thể xử lý được thực tiễn việc truy thu tiền chính sách cấp sai cần phải phân loại hồ sơ đối với các đối tượng hưởng sai, xem lỗi từ đâu, từ cơ quan quản lý, cán bộ hay từ đối tượng hưởng chính sách, để có phương pháp truy thu hợp lý. Chẳng hạn, là do cán bộ làm chính sách thì cán bộ đó cũng phải chịu trách nhiệm bồi hoàn cho Nhà nước. Và đối với những đối tượng có khả năng trả nhưng không trả thì xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật”.

Truy thu tiền chính sách cấp sai là một chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, nếu không có một sự đồng thuận và linh hoạt trong xử lý, chúng ta có thể đánh mất sự nhân văn vốn có của triết lý “uống nước nhớ nguồn” như TS. Dương Văn Thắng đã nêu. Thiết nghĩ, một chế tài cụ thể căn cứ trên thực tiễn sẽ là lời giải cho bài toán truy thu, bồi hoàn tiền ngân sách đã cấp sai. Nếu không có sự vào cuộc quyết liệt, đồng nhất thì bài toán trên sẽ còn nằm trên giấy đến bao giờ?!

Tin nổi bật cùng chuyên mục