Vấn đề tâm linh: Ranh giới mong manh giữa văn hóa và mê tín đáng báo động

Nhiều câu hỏi được đặt ra và rất cần có câu trả lời nghiêm túc, trách nhiệm cũng như những biện pháp xử lý nghiêm minh những hành vi mê tín dị đoan trong nước ta hiện nay
Hồng Nhung Hồng Nhung
Tâm linh là nhu cầu của mỗi người và tùy thuộc vào độ tin cậy vào tâm linh của mỗi cá nhân. Nhưng khi ngày nay câu chuyện tâm linh cá nhân được biểu hiện ra hành vi phản cảm của số đông và gây náo loạn xã hội thì đó quả là câu chuyện đáng lên án. Vừa qua, lễ hội Khai ấn đền Trần diễn ra cảnh cướp ấn, leo trèo, chen lấn như năm nay khiến người ta liên tưởng giống như cảnh chợ búa, tranh cướp nhau thì thử hỏi nó có đúng với văn hóa nơi tâm linh hay không.
 
Việt Nam đến nay có hơn 8000 lễ hội, phần lớn các lễ hội đó có liên quan đến các tôn giáo (Phật giáo, Đạo giáo…) Tín ngưỡng và tôn giáo từ xưa đến nay luôn coi trọng 3 yếu tố: ‘tâm’, ‘thực’, ‘tinh’. Điều đó có nghĩa là: đến với tín ngưỡng, với tôn giáo phải thành tâm, phải thực chất chứ không khoa trương, phù phiếm; Một nén nhang thơm, một bó hoa tươi nhưng tâm luôn thành, luôn tịnh thì sẽ tốt hơn rất nhiều so với mâm lễ hàng chục triệu đồng, thỉnh cầu tốt đẹp nhưng lòng dạ lại không thành, chỉ mưu cầu tiền tài, của cải; “tinh” là tinh hoa - nghĩa là con người cần phải nhận thức rõ được những tinh túy, bản chất của lễ. 

Vấn đề tâm linh trong xã hội ngày nay là một hiện tượng đáng báo động

Các lễ hội diễn ra trong cảnh chen lấn, xô đẩy, mất đi sự tôn nghiêm của đình chùa

Về những hiện tượng phản văn hóa xảy ra nơi tôn nghiêm như đình chùa, lễ hội thời gian qua, nguyên nhân thì đã rõ nhưng các giải pháp chưa hiệu quả. Hàng rào cảnh sát 2000 người tại lễ Khai ấn đền Trần năm 2014 không chắn được cơn bão khát ấn, “khát” cái lợi, cái lộc; các văn bản, chỉ thị không ngăn chặn được cơn khát thực dụng của rất nhiều người.
 
Quản lý văn hóa không thể theo kiểu cấm lấy được hoặc khắc phục lỗi trên những sự vụ cụ thể mà phải có hiểu biết sâu sắc về văn hóa, cái nhìn toàn cảnh, và giải pháp toàn thể.
 
Cảnh tranh cướp lộc ở đền Trần khiến người xem ngao ngán. Clip: Youtube
 
Đầu năm đến với Thần Phật, với cái Thiêng là để cầu cái Thiêng minh giám và phù trì những khát vọng chính đáng của cả năm. Tuy nhiên, Thần, Phật chắc chắn không ủng hộ cho những vô cảm, bất nhân, danh lợi thấp kém… Con người tôn trọng Thần, Phật là tôn trọng chính mình, bởi trên bình diện nhận thức, Thần, Phật chính là biểu tượng cho khát vọng sống, năng lực cao đẹp của con người về thế giới của mình.
 
Cả thế giới từ thập niên 1970 đã bước vào quá trình “di sản hóa”, coi truyền thống là những giá trị cần được ứng xử một cách nâng niu, gìn giữ, tách ra khỏi đời sống hiện hữu trong một xu hướng “gán giá trị”, “gán nhãn hiệu”, và đôi lúc là những vật thiêng, có ý nghĩa văn hóa của một cộng đồng người.
 
Xu hướng này đặc biệt được các nước phát triển sử dụng để bảo tồn và phát huy di sản văn hóa trong đời sống đương đại. Trong xu thế này, các nước phát triển được cũng nhiều mà mất không ít. Chúng ta đang đứng trước lưỡng nan của sự phát triển văn hóa.
 
Cái được là tạo ra được sự tiếp nối giữa truyền thống với hiện đại, tiềm năng kinh tế của di sản được phát huy, giá trị của di sản được lan tỏa...
 
Vẫn tồn đọng những bất cập
 
Thứ nhất, con người rơi vào ảo tưởng, ảo giác, điều này dẫn đến việc mất cân bằng, vị truyền thống một cách siêu hình. Trong khi đó, logic phát triển phải là chuẩn bị gì cho hiện tại và tương lai cần được cân bằng với bảo tồn và phát huy truyền thống.

Nhiều người trở nên mất phương hướng giữa văn hóa tín ngưỡng và mê tín dị đoan

Hệ quả thứ hai là việc chạy theo danh hiệu đã làm biến dạng di sản, kể cả mặt vật chất lẫn tinh thần. Các cơ sở thờ tự được mở rộng quy mô, các di sản văn hóa tinh thần cũng được nâng cấp, nâng tầm, nhiều khi làm biến dạng di sản dưới nhiều biểu hiện.
 
Hệ quả thứ ba, xã hội có vẻ quá mê tín. Trông chờ vào thần thánh, trông chờ vào thế lực siêu nhiên xuất hiện ở nhiều hạng và nhóm xã hội. Một xã hội “tắm mình” trong tín ngưỡng, lễ hội, cúng bái, thờ phụng, nghi lễ. Mê tín nhờ đó cũng trở thành một thứ quyền lực. Đó là điều phải cảnh tỉnh xã hội, nếu không thế hệ trẻ sẽ mất phương hướng.

Một số hướng giải pháp ngăn chặn

Một công việc hết sức quan trọng trước khi nghĩ tới việc đấu tranh ngăn chặn, loại bỏ tệ nạn mê tín dị đoan ra khỏi đời sống xã hội, đó là phải loại bỏ tệ nạn này ra khỏi đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức.

Ảnh minh họa

Mặt khác, để bài trừ tệ nạn này cần phải tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục để toàn dân, trước hết là cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và lớp trẻ nhận thức đúng đắn về tín ngưỡng, tôn giáo và mê tín dị đoan, phân biệt rõ những hiện tượng mê tín dị đoan với các tín ngưỡng, tôn giáo chân chính.
 
Nhà nước đã ban hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo. Thiết nghĩ, nếu luật này được quán triệt, phổ biến sâu rộng trong hệ thống chính trị các cấp, nhất là ở cấp cơ sở, trong đó có hội cựu chiến binh, đoàn thanh niên, hội phụ nữ… sẽ hạn chế được những vụ việc đáng tiếc như vừa qua.
 
Hoạt động của các tổ chức đoàn thể có thể là định kỳ rà soát các tổ chức tôn giáo ở địa phương; chấn chỉnh những hành vi, suy nghĩ lệch lạc và nhất là nếu người dân phát hiện những hoạt động khác lạ thì cần thông báo cho các cơ quan, tổ chức, cơ quan an ninh có biện pháp xử lý, ngăn chặn kịp thời.
 
Hồng Nhung (t/h)

Tin nổi bật cùng chuyên mục