Xếp hạng là một phương thức giám sát xã hội

Thừa lệnh Chủ tịch Hội Giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng (VACHE), ngày 5-6-2018, Văn phòng Trung ương Hội đã gửi đến các thành viên công văn số 126/2018/CV-VPTWH “đề xuất xây dựng chương trình hoạt động…”.

Tiếp đó, ngày 19-6, TS. Đỗ Thịnh - Trợ lý Chủ tịch VACHE đã phúc đáp và đề xuất 3 danh mục hoạt động. Để hiểu rõ hơn về những đề xuất nói trên, Báo Sức Khỏe Cộng Đồng trân trọng giới thiệu đến bạn đọc cuộc phỏng vấn với TS Đỗ Thịnh.

SKCĐ: Văn bản phúc đáp của TS. Đỗ Thịnh viết: “Ý kiến đề xuất: Tạm nêu 3 mục”. Chữ “mục” được hiểu như thế nào, thưa ông?

TS. Đỗ Thịnh: Phúc đáp nhanh và ngắn chưa thể viết rõ cả chương trình hoạt động (CTHĐ) nên chỉ xin “tạm nêu 3 mục”. Chữ “mục” được hiểu như danh mục, chỉ một nhóm, khối công việc; tùy thuộc tình hình thực tế, yêu cầu, khả năng, có thể nhiều, ít tổ chức, cá nhân tham gia. Theo đó, mỗi “mục” được triển khai thành chương trình hoạt động, đề tài nghiên cứu khoa học, đề án, dự án...

xep hang la mot phuong thuc giam sat xa hoi
TS. Đỗ Thịnh.

SKCĐ: Mục một, “điều tra xã hội những vấn đề chăm sóc sức khỏe (CSSK)”. Xin TS giải thích những từ ngữ cần làm rõ và vì sao đề xuất mục công việc này?

TS. Đỗ Thịnh: Trước hết, có 2 từ ngữ cần làm rõ. Thứ nhất, CSSK, đôi khi, từ này được dùng đồng nghĩa với y tế, rằng y tế là CSSK, hoặc ngược lại. Chúng tôi đã có nhiều dịp thảo luận, viết bài trình bày CSSK rộng hơn y tế. CSSK phục vụ con người trong suốt cuộc đời, cả khi khỏe mạnh hay khi đau yếu. Hình hoạ 5 vòng tròn nối tiếp: Bình thường (khoẻ mạnh) - có vấn đề sức khỏe - lâm bệnh (được y tế điều trị) - sau điều trị - ra khỏi bệnh viện, song vẫn còn vấn đề sức khỏe, chỉ khi vượt qua, mới trở lại bình thường, (khỏe mạnh, để sinh hoạt, học tập, công tác…). Điều trị bệnh đương nhiên là lĩnh vực chuyên của y tế. Song, ngay trong giai đoạn điều trị, quan niệm bệnh nhân là người (với tổng hòa vô cùng nhiều những quan hệ tự nhiên - xã hội vốn có), thì như một bệnh viện lớn của Hà Nội đã trương áp phích chữ lớn: “Khẩn trương, chính xác để cứu người (điều trị bệnh); trái tim, nụ cười để chăm sóc”. Y tế dự phòng có phục vụ cộng đồng ngoài bệnh viện, song đặt trong toàn bộ mục tiêu dự phòng (để không mắc bệnh), hoạt động của ngành y tế chỉ là một bộ phận, nhất thiết phải phối kết hợp, lồng ghép nhiều hoạt động khác. Chính vì vậy, VACHE được quy định đặt trong “sự quản lý nhà nước của Bộ Y tế về ngành và lĩnh vực hội hoạt động”, không có nghĩa hoạt động CSSK của VACHE trùng lắp với hoạt động của ngành y tế. Một diễn đạt khác, như Nghị quyết BCHTW số 20/NQ-TW ngày 25-10-2017 đã minh định: “Sức khoẻ là vốn quý nhất của mỗi người dân và của cả xã hội. Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ là nghĩa vụ, trách nhiệm của mỗi người dân, của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, đòi hỏi sự tham gia tích cực của các cấp uỷ, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể, các ngành, trong đó ngành y tế giữ vai trò nòng cốt”. Như vậy, đối với riêng ngành y tế, minh định vai trò “nòng cốt” không làm giảm thấp ý nghĩa quan trọng, thu hẹp không gian hoạt động mà chính là đề cao hơn tầm quan trọng, mở rộng hơn hoạt động của y tế trên toàn tuyến CSSK phục vụ toàn dân.

Thứ hai, điều tra xã hội, viết đầy đủ là nghiên cứu, thu nhận ý kiến của một bộ phận, hoặc toàn thể cư dân trong một đơn vị xã hội. Nhà nước ta luôn trương cao chính danh “của dân, do dân, vì dân”, định hướng “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”, đương nhiên phải rất quan tâm lắng nghe dân, thu nhận ý kiến của nhân dân. Lĩnh vực y tế, CSSK gắn bó mật thiết với từng người dân. Thực tế đã và đang có quá nhiều vấn đề “ý kiến của nhân dân” chưa được lắng nghe, thấu hiểu. VACHE làm điều tra xã hội là nhằm phụ giúp Đảng, Nhà nước thu nhận, lắng nghe, thấu hiểu “ý kiến của nhân dân” trên những vấn đề y tế, CSSK.

Như trên cũng đã phần nào trình bày lý do đề xuất VACHE làm điều tra xã hội những vấn đề y tế, CSSK. Nếu có thể thêm, ví như công luận nêu vấn đề “sự hài lòng của người bệnh”. Mỗi bệnh viện tự thu nhận ý kiến. Bộ Y tế công bố kết quả “sự hài lòng của người bệnh” trong toàn ngành. Nói vậy, biết vậy. Song công luận không thể không ái ngại bởi kiểu cách “vừa đá bóng, vừa thổi còi!”. VACHE hoạt động là góp một tiếng nói “độc lập” ngoài ngành y tế, như một người cầm còi khách quan, không bị “đội bóng ngành” ràng buộc, chi phối.

SKCĐ: Đề xuất “bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng dịch vụ y tế, CSSK”, liệu có “giẫm chân” hoạt động của Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam (VINASTAS)?

TS. Đỗ Thịnh: May mắn là chúng tôi có quen biết cá nhân cũng như đã có nhiều dịp làm việc cùng VINASTAS. Được biết VINASTAS là tổ chức đã có bề dày hoạt động nhiều năm, có mạng lưới rộng rãi ở nhiều tỉnh, thành phố, phủ sóng tất cả các lĩnh vực tiêu dùng, không tự giới hạn nhiều ít lĩnh vực nào. Song cũng vì phải “bao” tất cả các lĩnh vực, VINASTAS cũng tự nhận “thiếu nhân lực chuyên môn” để xử lý những vấn đề tiêu dùng dịch vụ y tế, CSSK. Chương trình phát triển các hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2016 – 2020 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 1997/QĐ-TTg, ngày 18-10-2016 có phần đề cập bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng dịch vụ y tế, thực tế vụ việc đã và đang bộn bề ngày càng nhiều. Song mới chỉ rất ít vụ việc được thanh tra y tế các cấp can thiệp, phần VINASTAS vẫn chưa thể “xắn tay” vào cuộc. Và thanh tra y tế xử lý vụ việc của ngành y tế vốn là “người nhà”, e vết xe đổ “vừa đá bóng, vừa thổi còi!”. Dự liệu VACHE tham gia như một “cộng tác viên” của VINASTAS, hai bên có một “Tuyên bố chung” phối kết hợp. Tiếp cận, xử lý vụ việc, đại thể có 2 phương thức. Một, vẫn trong khung hoạt động của VINASTAS, nay mở rộng tiếp nhận vụ việc bảo vệ người tiêu dùng dịch vụ y tế, CSSK, mời VACHE biệt phái cán bộ chuyên môn đến tham gia cùng xử lý. Hai, VINASTAS giới thiệu chuyển qua VACHE xử lý; đồng thời thông báo rộng rãi để người tiêu dùng có thể trực tiếp đến thẳng VACHE đề nghị xem xét, xử lý.

xep hang la mot phuong thuc giam sat xa hoi
Hội nghị Ban Thường vụ mở rộng của VACHE tháng 6-2018.

SKCĐ: Bộ Y tế đã có những văn bản chỉ đạo tiêu chuẩn phân hạng (5 hạng), từ thấp đến cao đối với các bệnh viện, cơ sở y tế. Vậy đề xuất “xếp hạng các cơ sở y tế, CSSK” này có gì khác, tác dụng thực tế như thế nào, thưa TS. Đỗ Thịnh?

TS. Đỗ Thịnh: Đúng là Bộ Y tế đã có Thông tư số 23/2005/TT-BYT, ngày 25-8-2005 quy định tiêu chuẩn và bảng điểm xếp hạng bệnh viện, cơ sở y tế. Gần đây có Quyết định 6062/QĐ-BYT, ngày 29-12-2017, quy định tiêu chuẩn phân tuyến kỹ thuật và xếp hạng tương đương các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tư nhân. Tuy nhiên, nội dung xếp hạng này chủ yếu là “phân tuyến kỹ thuật”. Như vẫn thường được công bố tuyến trung ương, tuyến tỉnh, tuyến huyện, tuyến dưới cấp huyện. Với các bệnh viện, cơ sở y tế công lập, xếp hạng thêm mục tiêu quan trọng khác liên quan đến chính sách đầu tư, bậc lương giám đốc và đội ngũ lãnh đạo... Xem xét các nhóm tiêu chuẩn và bảng điểm xếp hạng, duy nhất nhóm IV có tiêu đề: “Khả năng chuyên môn kỹ thuật, hiệu quả chất lượng công việc”. Phần chi tiết nhóm IV ghi 7 tiêu chuẩn, hầu như chỉ thể hiện “khả năng chuyên môn kỹ thuật”. Cụm từ “hiệu quả chất lượng công việc” được, bị lẩn khuất đâu đó, cả định tính và định lượng đều không rõ ràng.

Những hạn chế, bất cập của phương thức xếp hạng này, dường như Bộ Y tế cũng đã thấy. Tại hội nghị thường niên, câu lạc bộ giám đốc bệnh viện các tỉnh phía Bắc, tổ chức ở Lào Cai ngày 30-6-2017, chỉ ra rằng: “Bộ Y tế sẽ sửa đổi quy định phân hạng bệnh viện theo kết quả đánh giá chất lượng, đồng thời sẽ chi trả theo chất lượng”. Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến nhấn mạnh: “Không phải cứ bệnh viện tỉnh, bệnh viện trung ương là được xếp hạng cao nhất, mà căn cứ theo chất lượng. Một bệnh viện tư có 20 giường bệnh nhưng chất lượng cao thì có thể xếp ở hạng cao nhất”.

Đến cuối năm 2017, ông Phạm Văn Tác - Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ Y tế khẳng định: “Lần đầu tiên đồng loạt đánh giá chất lượng gần 170 bệnh viện”. Đợt đánh giá này cũng là tiền đề cho hoạt động xếp hạng bệnh viện sau này. Lưu ý, trong những thông tin chính thức kể trên, Bộ trưởng Bộ Y tế dùng từ “sẽ sửa đổi”; và Vụ trưởng Vụ Tổ chức – Cán bộ của Bộ Y tế dùng uyển ngữ “tiền đề cho hoạt động xếp hạng bệnh viện sau này”; đại thể, tất cả đều ở thì tương lai.

Đề xuất VACHE xếp hạng bệnh viện, cơ sở y tế, CSSK chủ yếu căn cứ kết quả thực hiện, chức năng chính phục vụ người bệnh, thể hiện là phẩm chất dịch vụ y tế, CCSK được chính người bệnh nhận xét, đánh giá. Việc này, nhiều quốc gia phát triển đã làm từ lâu, tạo lập lý thuyết, có bề dày thực tiễn sinh động, minh bạch. Việt Nam mình làm được như vậy, thiển nghĩ phát huy đồng thời 2 tác dụng chính. Đối với cộng đồng dân cư, khách hàng, người sử dụng các dịch vụ y tế, CSSK, khi có nhu cầu, được chỉ dẫn đến địa chỉ tin cậy, thuận tiện. Đối với bệnh viện, cơ sở y tế, CCSK, xếp hạng là một phương thức giám sát xã hội, đòi hỏi phải liên tục phấn đấu, hạng thấp tiến lên trung bình, hạng trung bình tiến lên hạng cao; đã đạt hạng cao phải phấn đấu trụ hạng, giữ hạng...

SKCĐ: Trước khi kết thúc cuộc trò chuyện, ông có điều gì muốn gửi đến quý bạn đọc?

TS. Đỗ Thịnh: Xin được nhắc lại ý đã viết phúc đáp, rằng phương thức thực hiện đề xuất 3 mục hoạt động có thể là: Thông báo mời rộng rãi các tổ chức, cá nhân trong VACHE, ngoài VACHE đăng ký tham gia. Bản thân tôi có chút hiểu biết, kinh nghiệm, sẵn sàng cộng tác nhằm xây dựng chương trình, đề tài NCKH, đề án, Dự án tổ chức thực hiện. Mong được quý bạn đọc xem xét, hưởng ứng, ngõ hầu sớm có được nhiều ít việc làm thiết thực, hiệu quả.

Xin trân trọng cảm ơn TS. Đỗ Thịnh!

Tin nổi bật cùng chuyên mục